Bozkır Toygarı

Bozkır Toygarı, Akdeniz havzasından Orta Asya'ya kadar uzanan geniş fakat yer yer parçalı bir dağılışa sahip göçmen bir toygar türüdür. Güney Avrupa, Kuzey Afrika, Türkiye, Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya'nın açık ve kurak bölgelerinde ürer. Türkiye türün önemli üreme alanlarından biridir ve özellikle bozkırlar, kuru tarım alanları ve seyrek bitkili düzlüklerde görülür. Avrupa ve Batı Asya'daki popülasyonların büyük bölümü göçmendir; sonbaharda güneye hareket ederek Afrika'nın Sahel kuşağı, Arap Yarımadası ve Güney Asya'nın uygun açık alanlarında kışlar. İlkbahar göçü mart sonlarından itibaren başlar ve mayısa kadar devam edebilir. Üreme döneminde çiftler veya birbirine yakın küçük gruplar halinde bulunurken yaz sonunda daha büyük topluluklar oluşturmaya başlar. Göç öncesinde farklı ailelerin ve genç kuşların bir araya gelerek sürüler oluşturduğu gözlenmiştir. Kurak ve açık arazilere güçlü biçimde bağlı olması nedeniyle dağılımı yağış, tarımsal kullanım ve bitki örtüsündeki değişimlerden etkilenebilir.

Yaklaşık 14–15 cm uzunluğunda ve ortalama 23 gram ağırlığında, serçeye yakın büyüklükte küçük bir toygar türüdür. Gövdesi kompakt, başı yuvarlak ve gagası kısa, konik yapıdadır. Üst taraf genel olarak kum rengi ile açık kahverengi arasında değişir ve sırtında koyu çizgiler bulunur. Alt taraf oldukça açık ve sadedir; göğsün yanlarında küçük koyu lekeler görülebilir ancak göğüs genel olarak yoğun çizgili değildir. Başta açık renkli belirgin bir kaş çizgisi bulunur. Tepe çizgilidir fakat belirgin bir ibiği yoktur; heyecanlandığında tepe tüylerini hafifçe kabartabilir. Gaga sarımsı veya pembemsi tonlarda, ucu daha koyu; bacaklar açık pembe-kahverengidir. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine çok benzer. Genç bireyler açık tüy kenarları nedeniyle daha pullu görünür. Uçuş sırasında kuyruğun dış teleklerindeki açık renk fark edilebilir. Erkek üreme döneminde havada yükselerek veya açık arazide belirgin bir noktadan uzun ve melodik ötüşler yapar.

Bozkır Toygarı tipik bir açık ve kurak alan kuşudur. Kısa ve seyrek bitkili bozkırlar, yarı kurak düzlükler, taşlık ve kumlu araziler, kuru otlaklar, nadas alanları ve sulanmayan tarım arazileri başlıca habitatlarıdır. Yoğun ve yüksek bitki örtüsünden kaçınır; çıplak toprak parçalarıyla kısa otların mozaik oluşturduğu alanlar özellikle uygundur. Havaalanları, taş ocakları ve geniş boş araziler gibi insan tarafından değiştirilmiş bazı alanlarda da üreyebilir. Yuvasını tamamen yerde, çoğunlukla bir ot kümesi veya küçük bitkinin sağladığı gölge ve korumadan yararlanacak şekilde açılmış sığ bir çukura yapar. Türkiye'nin güneyinde yapılan araştırmada üreme döneminin mart sonunda başlayıp haziran ortasına kadar sürdüğü, yumurta sayısının 3–5 arasında değiştiği ve kuluçkanın 12–14 gün sürdüğü belirlenmiştir. Aynı araştırmada çiftlerin önemli bölümünün ikinci, bazılarının ise üçüncü kez kuluçkaya yattığı görülmüştür. Yavrular uçma yeteneği kazanmadan önce yuvadan ayrılarak çevredeki bitki örtüsü arasında saklanabilir.

Bozkır Toygarının beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. Üreme döneminde böcekler ve diğer küçük omurgasızlar ağırlık kazanırken sonbahar ve kış aylarında çeşitli otsu bitkilerin tohumları temel besin haline gelir. Çekirgeler, kınkanatlılar, yarımkanatlılar ve başka küçük eklembacaklılar özellikle yavruların gelişme döneminde önemlidir. Besinini çoğunlukla yerde yürüyerek veya kısa koşular yaparak arar; çıplak toprak yüzeyinden böcek ve tohumları toplar, düşük bitkilerin tohum başlarından da yararlanabilir. Üreme alanlarında yabani yulaf ve çeşitli otların tohumları ile genç sürgünlerin tüketildiği gözlenmiştir. İtalya'da beş üreme mevsimini kapsayan araştırma, türün ilkbaharda henüz böcek bolluğu artmadan önce mevcut tohumlardan ve ot sürgünlerinden yararlandığını, daha sonra omurgasızların beslenmedeki öneminin arttığını göstermiştir. Açık zeminde kolay hareket edebilmesi ve hem bitkisel hem hayvansal besine geçebilmesi, kurak alanlarda mevsim boyunca değişen besin kaynaklarından etkin biçimde yararlanmasını sağlar.