Büyük Kumkuşu

Büyük Kumkuşu, Kuzey Kutbu çevresinde üreyen ve dünyanın en uzun mesafeli göçlerini gerçekleştiren kıyı kuşlarından biridir. Üreme alanları Kanada Arktiği ve Grönland'dan kuzey Rusya, Taymir Yarımadası, Yeni Sibirya Adaları ve Çukotka'ya kadar uzanır. Farklı popülasyonlar birbirinden farklı göç yolları izleyerek kışı Batı Avrupa, Afrika, Güney Amerika, Güney Asya, Avustralya ve Yeni Zelanda kıyılarında geçirir. Göç sırasında Kuzey Denizi ve Wadden Denizi gibi zengin gelgit alanlarında çok büyük topluluklar oluşturabilir. Türkiye ana göç yollarının kenarında kaldığından ülkede seyrek görülen bir geçit kuşudur. Özellikle ilkbahar ve sonbaharda deniz kıyıları, deltalar, lagünler, tuzlalar ve geniş çamurluklarda ortaya çıkabilir. Türkiye'de üreyen bir popülasyonu bulunmaz. Uzun göçleri sırasında belirli konaklama alanlarına güçlü biçimde bağımlıdır; burada kısa sürede enerji depoladıktan sonra binlerce kilometrelik göç etaplarına devam eder.

Büyük Kumkuşu, dolgun gövdeli, kısa boyunlu, orta uzunlukta bacaklı ve güçlü, düz siyah gagalı iri bir kumkuşudur. Üreme giysisindeki erişkinlerde yüz, boyun, göğüs ve karın yoğun kızıl-kestane renktedir. Sırt ve kanat örtüleri siyah, gri, kızıl ve açık sarımsı tüylerin oluşturduğu karmaşık bir desen taşır. Dişiler genellikle daha soluk renkli ve alt tarafları daha fazla açık tüy içerebilir. Üreme dışı dönemde görünüş tamamen değişir; üst taraflar düzgün açık gri, alt taraflar beyazımsı, göğüs ve böğürler ince gri çizgili olur. Genç bireylerde sırt ve kanat örtülerinin açık kenarları düzgün, pullu bir desen meydana getirir. Gaga tabanda kalın ve sağlam, bacaklar koyu gri veya yeşilimsi tonlardadır. Diğer küçük Calidris türlerinden daha güçlü ve tıknaz görünür. Benekli Kumkuşu ile karıştırılabilir; üreme giysisindeki Büyük Kumkuşu'nun kızıl alt tarafı belirgindir, üreme dışı dönemde ise gövde oranları, gaga yapısı ve tüy ayrıntıları birlikte değerlendirilmelidir. Uçuşta açık gri kuyruksokumu ve kuyruk ile ince beyaz kanat çizgisi fark edilir. Güçlü ve hızlı uçuşludur; büyük sürüler havada son derece uyumlu yön değiştirir.

Üreme döneminde yüksek Arktik'in açık, ağaçsız tundralarında yaşar. Seyrek bitkili taşlık düzlükler, kuru tundra yamaçları, çakıllı yükseltiler ve gölet veya akarsu yakınındaki açık alanlar tercih edilir. Yuva zeminde açılmış sığ bir çukurdur ve liken, kuru yaprak ve diğer bitkisel malzemelerle döşenir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılır ve çevrede beslenmeye başlar. Üreme sonrasında türün yaşamı büyük ölçüde deniz kıyılarına bağlı hale gelir. Geniş gelgit düzlükleri, haliçler, çamurluklar, kumluklar, lagünler, tuzlu bataklıklar ve korunaklı koylar temel göç ve kışlama habitatlarıdır. Gelgit çekildiğinde açığa çıkan yüzeylerde beslenir, yükselen suda ise kumsallar, adacıklar ve güvenli kıyı kesimlerinde toplu halde dinlenir. Göç sırasında aynı geleneksel konaklama alanlarında binlerce birey toplanabilir. Bu alanlardaki besin yoğunluğu göçün başarıyla tamamlanmasında belirleyici olduğundan gelgit düzlüklerinin kaybı tür için önemli bir sorundur.

Büyük Kumkuşunun beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. Arktik üreme alanlarında sinekler ve larvaları başta olmak üzere böcekler, örümcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir; ilkbaharda böceklerin henüz az olduğu dönemlerde tohum ve bitki sürgünlerini de tüketebilir. Göç ve kışlama alanlarında küçük çift kabuklu yumuşakçalar temel besinler arasındadır; ayrıca salyangozlar, deniz solucanları ve küçük kabukluları yer. Avını çamur ve kum yüzeyinden toplar veya güçlü gagasıyla yumuşak zemini sondalayarak bulur. Küçük yumuşakçaları kabuklarıyla birlikte yutabilir ve güçlü taşlığında parçalayabilir. Uzun göç etapları öncesinde yoğun biçimde beslenerek büyük enerji rezervleri oluşturması yaşam döngüsünün önemli bir parçasıdır.