Büyük Tarakdiş

Büyük Tarakdiş, Kuzey Yarımküre'nin orman kuşağında geniş yayılış gösteren büyük bir dalıcı ördektir. Kuzey Amerika'da Alaska ve Kanada'dan, Avrasya'da İskandinavya üzerinden Rusya, Sibirya ve Doğu Asya'ya kadar ürer. Kuzeydeki popülasyonlar göçmendir; göller ve nehirler donmaya başladığında daha ılıman bölgelere iner. Avrupa kuşları kışın Orta ve Batı Avrupa'nın büyük gölleri, nehirleri ve bazı kıyılarında yoğunlaşırken Asya popülasyonları daha güneydeki uygun sularda kışlar. Türkiye esas olarak kışlama alanının güney sınırında yer alır. Ülkemizde özellikle kış aylarında büyük göller, barajlar ve geniş nehir sistemlerinde görülür; sayı ve dağılışı sert kuzey kışlarına göre yıldan yıla değişebilir. Türkiye'nin düzenli üreme kuşu değildir. İlkbaharda kuzeye dönüşle Türkiye kayıtları azalır.

Büyük Tarakdiş uzun gövdeli, güçlü boyunlu, sivri profilli ve kuvvetli gagalı iri bir su kuşudur. Üreme giysisindeki erkek çok belirgindir: baş koyu yeşil-siyah ve parlak, sırt siyah, gövdenin büyük bölümü temiz beyazdır; göğüste hafif somon veya pembemsi bir ton görülebilir. Gaga ve ayaklar kırmızı, gaganın ucu koyudur. Dişinin başı sıcak kızıl-kahverengi ve hafif tepeli, gövdesi gri, boğazı beyazdır. Kızıl baş ile açık boyun arasındaki sınır oldukça keskindir. Gençler dişiye benzer ancak renkleri daha mattır. Gaganın kenarlarındaki geriye dönük ince dişçikler kaygan balıkları kavramaya uyarlanmıştır ve “tarakdiş” adı bu yapıdan gelir. Tarakdiş ile karıştırılabilir; Büyük Tarakdiş daha güçlü ve dolgun yapılıdır. Erkekte temiz beyaz gövde ve düzgün baş yapısı, dişide ise kızıl başın beyaz boğazla keskin sınırı önemlidir; Tarakdiş dişisinde bu geçiş daha belirsizdir. Suda gövdesi uzun ve alçak görünür. Uçuşu hızlı ve güçlüdür; kalkışta çoğu dalıcı ördek gibi su üzerinde koşarak hız kazanır. Genellikle sessizdir, kur ve yakın temas sırasında erkekten yumuşak sesler, dişiden boğuk çağrılar duyulabilir.

Büyük Tarakdiş özellikle berrak ve balık bakımından zengin tatlı sularla ilişkilidir. Üreme döneminde ormanlarla çevrili büyük göller, geniş nehirler ve hızlı akan temiz akarsular tercih edilir. Suyun berraklığı önemlidir çünkü avını büyük ölçüde görerek bulur. Üreme habitatının ikinci temel gereksinimi uygun yuva boşluklarıdır. Dişi çoğunlukla suya yakın yaşlı bir ağacın doğal kovuğunu veya büyük bir ağaçkakanın eski yuva boşluğunu seçer. Uygun olduğunda kaya çatlakları, kıyı oyukları, terk edilmiş yapılar ve özel yuva kutuları da kullanılabilir. Yuva içi dişinin tüyleriyle döşenir. Yumurtadan çıkan yavrular kısa süre içinde kovuktan zemine atlar ve dişiyi izleyerek suya ulaşır; daha ilk günlerden itibaren yüzebilir ve kısa süre sonra dalmaya başlar. Üreme dışı dönemde habitat seçimi genişler. Büyük göller, baraj rezervuarları, geniş nehirler, taşkın alanları ve zaman zaman korunaklı kıyı koyları kullanılabilir. Kışın açık suyun devam ettiği ve balıkların yoğunlaştığı alanlarda sürüler oluşabilir. Nehirlerin düzenlenmesi, kıyıdaki yaşlı ağaçların kesilmesi ve doğal kovukların azalması üreme alanlarını sınırlandırabilir. Su bulanıklığı ve kirlilik ise görerek avlanan türün beslenme koşullarını doğrudan etkileyebilir. Bazı bölgelerde uygun yuva kutularının yerleştirilmesi kovuk eksikliğini azaltarak üreme popülasyonlarını desteklemiştir.

Büyük Tarakdiş uzmanlaşmış bir balık avcısıdır. Diyetinin temelini küçük ve orta boy balıklar oluşturur; bulunduğu su sistemine göre alabalıklar, sazangiller, levrekgiller ve diğer yaygın balık gruplarından yararlanır. Balıkların az olduğu dönemlerde sucul böcekler ve larvaları, kabuklular, yumuşakçalar, solucanlar ve kurbağalar da tüketilebilir. Yavrular yaşamlarının ilk döneminde daha çok sucul omurgasızlarla beslenir ve büyüdükçe balığın payı artar. Avlanırken yüzeyde ilerleyip başını suya sokarak çevreyi tarar, avı gördüğünde dalar ve güçlü ayaklarıyla su altında takip eder. Tırtıklı gaga yakalanan kaygan balığın kaçmasını güçleştirir. Uygun koşullarda birkaç birey birlikte hareket ederek balık sürülerini daha sığ alanlara yönlendirebilir.