Çam Baştankarası

Çam Baştankarası, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzey Afrika'nın dağlık kesimleri ve Anadolu üzerinden Kafkasya, İran, Orta Asya, Himalayalar, Çin ve Japonya'ya kadar uzanan geniş bir Palearktik dağılışa sahiptir. Çok sayıda alt türü, tüy renklerinde bölgesel farklılıklar gösterir. Avrupa'nın büyük bölümünde yerleşiktir; kuzey ve yüksek dağ popülasyonlarında sonbahar ve kış aylarında daha alçak veya güneye yönelik hareketler görülür. Bazı yıllarda besin kıtlığına bağlı yayılmalar yapabilir. Türkiye'de yerleşik ve üreyen bir türdür; mevsimsel hareketler nedeniyle kışın bazı bölgelerde daha geniş alana yayılabilir. İğne yapraklı ormanların bulunduğu Kuzey Anadolu, Marmara'nın ormanlık kesimleri, Toroslar ve doğudaki dağlık bölgelerde uygun habitatlarda görülür. Kuzeydoğu Türkiye dağlarında yaşayan derjugini formu Kafkasya'nın batısına doğru devam eder. Kışın orman dışındaki ağaçlıklara ve yerleşim çevresine daha sık çıkabilir.

Çam Baştankarası küçük, kompakt gövdeli, kısa kuyruklu ve ince gagalı bir baştankaradır. Başın üstü parlak siyah, yanaklar geniş ve beyazdır; boğazda belirgin siyah bir önlük bulunur. Türün en karakteristik işareti ensedeki belirgin beyaz lekedir. Bu özellik siyah başlıklı benzer türlerden ayrımda çok kullanışlıdır. Sırt genel olarak gri, zeytin-gri veya alt türe bağlı olarak kahverengimsi; alt taraflar kirli beyaz, krem ya da soluk devetüyü tonlarındadır. Koyu kanat üzerinde açık uçlu örtü teleklerinin meydana getirdiği iki beyazımsı kanat çizgisi seçilir. Gaga diğer bazı baştankara türlerine göre daha ince ve sivridir; bacaklar koyu gri tonlardadır. Erkek ve dişi birbirine çok benzer. Genç kuşlarda siyah alanlar daha mat, beyaz yanaklar sarımsı ve genel renkler daha soluktur. Büyük Baştankaradan daha narin görünür; ayrıca Büyük Baştankaranın sarı alt tarafları ve karın boyunca uzanan siyah şeridi yoktur. Hareketleri çevik ve akrobatiktir. İnce dallarda baş aşağı durabilir ve kozalakların çevresinde dolaşabilir. Ötüşü genellikle yüksek perdeli, ritmik ve tekrarlanan iki heceli cümlelerden oluşur; ince temas çağrıları da sık duyulur.

Çam Baştankarası adının da işaret ettiği gibi iğne yapraklı ormanlarla güçlü biçimde ilişkilidir. Ladin, göknar, çam ve sedir ormanları başlıca yaşam alanlarıdır; kozalaklı ağaçların bulunduğu karışık ormanlarda da yaygındır. Saf yaprak döken ormanlarda daha seyrektir ve kozalaklı ağaçların varlığı habitat seçiminde oldukça belirleyicidir. Dağlarda orman üst sınırına yakın seyrek ağaçlıklara kadar çıkabilir. Plantasyonlar, büyük parklar, mezarlıklar ve olgun çam veya göknarların bulunduğu bahçeler de kullanılabilir. Kışın habitat seçimi genişler ve besin arayan bireyler yaprak döken ağaçlıklara, bahçelere ve yerleşim çevresine girebilir. Üreme için ağaç kovuklarından yararlanır; doğal çatlaklar, çürümüş gövdelerdeki boşluklar ve eski ağaçkakan oyukları kullanılabilir. Uygun olduğunda yuva kutularını da kabul eder. Yuva yosun ve bitkisel materyalle hazırlanır, içi tüy ve yumuşak liflerle döşenir. Üreme dönemi dışında çoğu zaman diğer baştankaralar, çalıkuşları ve sıvacı kuşlarıyla karma beslenme sürülerine katılır.

Çam Baştankarası yılın sıcak döneminde ağırlıklı olarak böcekler ve örümceklerle beslenir. Tırtıllar, yaprak bitleri, küçük kınkanatlılar, sinekler, böcek yumurtaları ve larvalar başlıca hayvansal besinleridir. Avlarını özellikle kozalaklı ağaçların dış dalları, iğne yaprakları ve tomurcukları arasında arar. Sonbahar ve kışın böceklerin azalmasıyla çam, ladin ve diğer ağaçların tohumları beslenmede daha büyük yer tutar; yemliklerden de yararlanabilir. Türün dikkat çekici davranışlarından biri besini saklamasıdır. Fazla tohumları kabuk çatlaklarına ve dallara gizleyerek daha sonra tüketebilir. Bu stoklama davranışı, soğuk günlerde besinin sınırlı olduğu dönemleri atlatmasına yardımcı olur. Yavrular ise gelişimleri sırasında büyük ölçüde protein bakımından zengin böcekler, tırtıllar ve örümceklerle beslenir.