Çiğdeci

Çiğdeci, doğal olarak Güney ve Orta Asya'nın sıcak kesimlerinde yayılış gösteren bir sığırcık türüdür. Afganistan ve Pakistan'dan Hindistan, Nepal, Sri Lanka ve Bangladeş üzerinden Güneydoğu Asya'nın bazı bölgelerine uzanan geniş bir doğal dağılımı vardır. İnsanlarla birlikte yaşamaya olağanüstü uyum sağlaması nedeniyle doğal yayılışının çok dışına taşınmış; Avustralya, Yeni Zelanda çevresindeki bazı adalar, Hint ve Pasifik Okyanusu adaları, Orta Doğu, Afrika'nın bazı kesimleri ve başka bölgelerde yerleşik popülasyonlar oluşturmuştur. Yeni alanlara çoğunlukla insan aracılığıyla ulaşmış ve uygun iklim koşullarında hızla çoğalmıştır. Türkiye türün doğal yayılış alanında değildir. Ülkemizdeki kayıtlar seyrek ve yereldir; İstanbul'da da kayıtları bildirilmiş olmakla birlikte Türkiye genelinde yaygın doğal bir tür olarak değerlendirilmez. Göçmen değildir ve yerleştiği bölgelerde çoğunlukla yıl boyunca aynı çevrede yaşar. Üreme dönemi dışında oldukça sosyaldir; akşamları çok sayıda birey ortak geceleme alanlarında toplanabilir.

Çiğdeci güçlü gövdeli, iri başlı ve sağlam bacaklı bir sığırcıktır. Genel tüy rengi koyu kahverengidir; baş, boğaz ve üst göğüs parlak siyaha yakın renktedir. Kanat ve kuyruk daha koyu görünür. Göz çevresindeki tüysüz parlak sarı deri, sarı gaga ve sarı bacaklar koyu başla güçlü bir kontrast oluşturur ve türün en belirgin tanı özelliklerindendir. Kanatta geniş beyaz bir alan bulunur; kuş yerdeyken bunun yalnızca bir bölümü görülebilirken uçuş sırasında beyaz kanat lekeleri son derece dikkat çekici hale gelir. Kuyruk ucunda da beyazlık bulunur. Erkek ve dişi birbirine çok benzer ve arazi koşullarında eşey ayrımı güçtür. Genç bireyler daha soluk kahverengidir; başları erişkinlerdeki kadar koyu değildir ve göz çevresindeki çıplak alan daha az belirgin olabilir. Yerde güvenli ve kararlı adımlarla yürür, zaman zaman sıçrayarak ilerler. İnsanlara alışık popülasyonlarda oldukça cesur davranabilir. Çok geniş bir ses repertuvarına sahiptir; ıslıklar, gıcırtılı çağrılar, sert uyarı sesleri ve melodik diziler çıkarabilir. Çevrede duyduğu bazı sesleri taklit etme yeteneği de gelişmiştir. Özellikle toplu geceleme alanlarında gün doğumu ve gün batımında oldukça gürültülü olabilir.

Çiğdeci'nin en önemli özelliklerinden biri insan tarafından değiştirilmiş çevrelere olağanüstü uyum sağlayabilmesidir. Açık tarım arazileri, otlaklar, bahçeler, parklar, köyler, kasabalar ve büyük şehirlerin yeşil alanları başlıca habitatlarıdır. Yoğun ve kesintisiz ormanlardan genellikle kaçınır; kısa bitki örtüsünün bulunduğu açık alanlarla yuva ve geceleme için ağaç veya yapıların birlikte bulunduğu çevreleri tercih eder. Sulanan tarlalar, hayvancılık alanları, çim sahalar ve yol kenarları düzenli olarak kullanılabilir. Yuvasını doğal ağaç kovuklarına, palmiye gövdelerine, kaya boşluklarına veya binalardaki delik ve oyuklara kurabilir. Çatı altları, duvar boşlukları ve çeşitli insan yapıları da uygun yuva alanlarıdır. Yuva kuru ot, ince dal, yaprak, kâğıt ve çevreden toplanan başka malzemelerle hazırlanır. Her iki eş de yuva yapımına ve yavruların bakımına katılır. Uygun yuva boşluklarını güçlü biçimde savunabilir ve başka kovuk yuvalayan kuşlarla rekabete girebilir. Üreme dönemi dışında toplu geceleme davranışı belirgindir. Çok sayıda kuş akşam saatlerinde belirli büyük ağaçlarda veya yoğun bitki örtüsünde bir araya gelebilir. Bu davranış hem güvenlik sağlar hem de türün şehir ortamlarında kolay fark edilmesine neden olur.

Çiğdeci son derece fırsatçı ve hepçil bir türdür. Böcekler ve larvaları, çekirgeler, solucanlar, örümcekler ve diğer küçük omurgasızların yanı sıra meyveler, tohumlar ve tahıllarla beslenir. Küçük sürüngenler ve başka küçük hayvanları yakalayabilir; uygun fırsatlarda kuş yumurtaları ve yavrularından da yararlanabilir. Çiçeklerden nektar alması ve etli meyveleri tüketmesi de görülür. Besinin büyük bölümünü yerde yürüyerek arar; kısa otların arasında ve yumuşak toprakta gagasıyla araştırma yapar. Tarım alanlarında sürüm veya biçim sonrasında açığa çıkan böcekleri hızla toplar ve büyük otçulların çevresinde ürken omurgasızlardan yararlanabilir. İnsan yerleşimlerinde yiyecek artıkları ve çöpler de beslenmesine katılır. Bu geniş besin yelpazesi, doğal yayılışının dışındaki birçok bölgede başarılı biçimde yerleşebilmesinin temel nedenlerinden biridir.