Ak Pelikan

Ak Pelikan, Güneydoğu Avrupa'dan Karadeniz ve Hazar çevresine, Anadolu, Orta Doğu ve Orta Asya üzerinden Güney Asya'ya; ayrıca Afrika'nın geniş kesimlerine kadar uzanan parçalı bir yayılışa sahiptir. Palearktik bölgede üreyen popülasyonların büyük bölümü göçmendir ve kışı Afrika ile daha sıcak güney bölgelerinde geçirir. Türkiye, türün önemli göç yollarından biri üzerindedir. İlkbahar ve sonbaharda özellikle İstanbul Boğazı, Marmara, İç Anadolu ve güneydeki sulak alanlarda göç eden sürüler görülebilir. Uygun sulak alanlarda yaz boyunca kalan ve üreyen toplulukları da vardır. Ardahan'daki Aktaş Gölü'nde Tepeli Pelikan ile aynı adalarda üremesi Türkiye açısından dikkat çekici örneklerden biridir. Göç sırasında yüzlerce bireyden oluşabilen düzenli sürüler halinde hareket eder; termalleri kullanarak yükselip uzun mesafeleri süzülerek aşması enerji tasarrufu sağlar.

Çok iri gövdeli, uzun boyunlu, geniş kanatlı ve devasa gagasının altında belirgin bir deri kesesi bulunan etkileyici bir su kuşudur. Erişkinlerin genel tüy rengi beyazdır; üreme döneminde gövdede hafif pembemsi veya krem tonlar gelişebilir. Kanat uçuş telekleri siyahtır ve bu siyahlık özellikle kanatlar tamamen açıldığında beyaz kanat örtüleriyle güçlü bir kontrast oluşturur. Gaga uzun, geniş ve sarımsı; gaga altındaki esnek kese sarıdan turuncuya değişen tonlarda olabilir. Üreme döneminde yüzdeki çıplak deri ve gaga renkleri daha canlı hale gelir. Genç bireyler erişkinlerden daha kahverengimsi-gri görünür; kanat ve sırtlarında koyu alanlar belirgindir ve zamanla beyaz erişkin giysisine geçerler. Tepeli Pelikan ile karıştırılabilir. Ak Pelikanın erişkini genel olarak daha temiz beyaz görünür, kanattaki siyah uçuş telekleri çok daha belirgin bir desen oluşturur ve başındaki tüyler Tepeli Pelikandaki gibi kıvırcık ve dağınık değildir. Uçuşta boynunu geriye çekerek başını gövdeye yaklaştırır, geniş kanatlarıyla ağır fakat güçlü vuruşlar yapar. Yükselen hava akımlarında büyük sürülerin daireler çizerek yükselmesi karakteristiktir.

Ak Pelikan geniş, sığ ve balık bakımından zengin sulak alanları tercih eder. Büyük tatlı su gölleri, deltalar, sazlıklarla çevrili lagünler, geniş nehir ağızları, baraj gölleri ve sakin kıyı sulak alanları başlıca yaşam alanlarıdır. Beslenebilmesi için geniş açık su yüzeyleri ve balıkların sığ kesimlerde yoğunlaşabildiği alanlar önemlidir. Üreme döneminde insanlardan ve kara yırtıcılarından uzak, güvenli adalar, sazlık içindeki izole alanlar veya ulaşılması güç kıyılar tercih edilir. Son derece sosyal bir türdür ve koloniler halinde ürer. Yuvalar çoğunlukla zeminde, saz ve diğer bitkisel materyalin yığılmasıyla oluşturulur; kolonide yuvalar birbirine oldukça yakın bulunabilir. Genellikle iki yumurta bırakılır ve kuluçka ile yavru bakımına her iki ebeveyn katılır. Üreme başarısı su seviyesine, balık miktarına ve koloninin rahatsız edilmemesine bağlıdır. Sulak alanların kurutulması, su rejiminin değişmesi, balık stoklarının azalması ve üreme kolonilerindeki insan baskısı yaşam alanlarının niteliğini düşürebilir.

Ak Pelikanın beslenmesinin temelini balıklar oluşturur. Avın türü ve büyüklüğü bulunduğu sulak alandaki balık topluluğuna göre değişir; yüzeye yakın veya sığ sularda yakalanabilen balıklar özellikle önemlidir. Dev gagası ve esnek boğaz kesesi balıkları yakalamaya son derece iyi uyarlanmıştır. Beslenirken gagasını suya daldırır, kesesini bir kepçe gibi kullanarak suyla birlikte balığı alır; ardından başını kaldırıp suyu boşaltarak avını yutar. Tepeli Pelikanın aksine toplu ve koordineli avlanma davranışı Ak Pelikanda oldukça belirgindir. Bir grup pelikan yan yana veya yarım daire biçiminde ilerleyerek balıkları sığ suya doğru sıkıştırabilir; kuşlar aynı anda gagalarını suya indirerek kaçış alanı daralan balıkları yakalar. Bu işbirlikçi yöntem özellikle balık sürülerinin yoğun olduğu alanlarda son derece etkilidir. Yavrular ilk dönemde ebeveynlerin kursak ve yemek borusundan geri çıkardığı yarı sindirilmiş besinlerle beslenir; büyüdükçe gagalarını ebeveynin gaga ve boğaz bölgesine uzatarak balığı doğrudan alırlar.