Çulluk

Çulluk, Avrupa'nın büyük bölümünden Rusya ve Sibirya üzerinden Japonya'ya kadar uzanan geniş Palearktik kuşakta görülür. Batı ve güney Avrupa'daki bazı popülasyonlar yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yaparken kuzey ve doğuda üreyenlerin büyük bölümü göçmendir. Sonbaharda güneye ve batıya hareket eden kuşlar Batı Avrupa, Akdeniz havzası, Kuzey Afrika, Anadolu, Kafkasya, Orta Doğu ve Güney Asya'daki daha ılıman bölgelere dağılır. Türkiye hem göç hem de kışlama açısından önemli bir alandır; özellikle kuzeyden ve kuzeydoğudan gelen kuşlarla sonbahar sonrasında sayıları belirgin biçimde artar. Karadeniz ve Marmara başta olmak üzere Ege, Akdeniz ve uygun iç bölgelerde kış boyunca görülebilir. Türkiye'nin nemli ve ormanlık bazı kesimlerinde üreme döneminde de bulunur. Göç hareketlerinin zamanlaması hava koşullarından güçlü biçimde etkilenir; sert soğuklar ve don, kuşların daha ılıman bölgelere hareket etmesine neden olabilir.

Çulluk, tombul gövdeli, kısa bacaklı, çok uzun ve düz gagalı, orman tabanında yaşamaya son derece iyi uyum sağlamış bir kıyı kuşudur. Baş büyük ve yuvarlaktır; gözler başın yanlarında ve oldukça geride yerleşmiştir. Bu özellik kuşun gagasıyla toprağı araştırırken çevresini geniş bir açıyla kontrol edebilmesini sağlar. Tüyleri kızıl kahverengi, siyah, gri ve krem tonlarının oluşturduğu karmaşık desenlerle kaplıdır ve kuru yapraklarla olağanüstü bir uyum gösterir. Başın tepesindeki koyu enine bantlar karakteristiktir. Alt taraf daha açık kahverengi zemin üzerinde ince çizgilidir. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine çok benzer; gençlerin tüylerinde bazı ince desen farklılıkları bulunur. Tehlike karşısında çoğunlukla son ana kadar hareketsiz kalarak kamuflajına güvenir, ardından güçlü kanat vuruşlarıyla aniden havalanır ve ağaçların arasından zikzaklı biçimde uzaklaşabilir. Üreme döneminde erkeklerin akşam karanlığında orman açıklıkları üzerinde yaptıkları düzenli gösteri uçuşu karakteristiktir. Bu uçuş sırasında kendine özgü boğuk ve ince seslerden oluşan çağrılar çıkarır.

Çulluk, diğer birçok kıyı kuşundan farklı olarak yaşamının büyük bölümünü ormanlarda geçirir. Nemli topraklı yaprak döken ve karışık ormanlar, genç ağaçlıklar, çalılıklarla bölünmüş orman açıklıkları ve zengin orman altı bitki örtüsüne sahip alanlar başlıca habitatlarıdır. Toprağın yumuşak ve nemli olması beslenebilmesi açısından önemlidir; uzun süre donmuş veya aşırı kuru zeminler besine ulaşmasını güçleştirir. Büyük ve yapısal çeşitliliği yüksek orman alanları üreme için özellikle elverişlidir. Gündüzleri çoğunlukla sık bitki örtüsü altında, eğrelti otları, çalılar ve dökülmüş yapraklar arasında gizlenerek dinlenir. Akşam ve gece saatlerinde orman dışına çıkarak nemli çayırlar, meralar, tarla kenarları ve açık alanlarda beslenebilir. Yuva yerde, çoğunlukla orman tabanındaki yapraklar veya düşük bitkiler arasında bulunan sığ bir çukurdur. Dişi kuluçka ve yavru bakımının temel sorumluluğunu üstlenir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yuvadan ayrılabilir; renk ve desenleri orman tabanında güçlü kamuflaj sağlar.

Çulluğun temel besinini toprakta yaşayan omurgasızlar oluşturur ve özellikle solucanlar önemli yer tutar. Bunun yanında böcekler ve larvaları, küçük yumuşakçalar, örümcekler ve çeşitli diğer toprak omurgasızlarını tüketir; zaman zaman tohum ve başka bitkisel maddelerden de yararlanabilir. Beslenirken uzun gagasını nemli toprağa sokarak yüzeyin altında gizlenen avları araştırır. Gaganın hassas uç bölümü sayesinde toprağın içindeki canlıları algılayabilir ve avı tamamen çıkarmadan yakalayabilir. En yoğun beslenme çoğunlukla alacakaranlık ve gece gerçekleşir. Yağışlı ve yumuşak topraklı çayırlar özellikle elverişli beslenme alanlarıdır. Kışın don olayları toprağa erişimi engellediğinde daha yumuşak zemine sahip kıyı bölgelerine, dere çevrelerine ve ılıman alanlara hareket edebilir.