Denizdüdükçünü

Denizdüdükçünü, Kuzey Yarımküre'nin arktik ve subarktik bölgelerinde geniş bir çevresel yayılışa sahip göçmen bir kıyı kuşudur. Üreme alanları İzlanda, Grönland, İskandinavya'nın kuzeyi ve Rusya'nın geniş tundra kuşağından Sibirya üzerinden Alaska ve Kanada'nın kuzeyine kadar uzanır. Üreme mevsiminin sona ermesiyle birlikte çok uzun mesafeli göçlere başlar. Diğer birçok kıyı kuşundan farklı olarak kış döneminin önemli bölümünü karada veya kıyıda değil, açık denizlerde geçirir. Avrupa ve Batı Asya'daki popülasyonların önemli kısmı güneydeki deniz alanlarına ulaşırken bazı popülasyonların göç rotaları binlerce kilometre boyunca okyanuslar üzerinden devam eder. Bu nedenle küçük gövdesine rağmen son derece güçlü bir uzun mesafe göçmenidir. Türkiye üreme alanlarının oldukça güneyinde bulunur ve tür burada esas olarak göç dönemlerinde görülür. İlkbahar ve özellikle sonbahar geçişlerinde göller, deltalar, lagünler, tuzlu veya acı sulak alanlar ve uygun kıyı bölgelerinde ortaya çıkabilir. Göç sırasında bazen tek birey halinde, bazen küçük gruplar şeklinde görülür. Rüzgâr ve hava koşulları açık denizde hareket eden bireylerin kıyıya veya iç sulardaki uygun alanlara yönelmesine neden olabilir.

Küçük, zarif yapılı ve su üzerinde yüzmeye son derece iyi uyum sağlamış bir kıyı kuşudur. Yaklaşık 18–19 cm uzunluğunda olup ağırlığı çoğunlukla 30–40 gram civarındadır. İnce, düz ve iğne görünümündeki gagası küçük sucul omurgasızları toplamaya uygundur. Parmaklarının kenarlarında yüzmeye yardımcı olan lop şeklinde genişlemeler bulunur. Üreme giysisinde cinsiyetler arasındaki alışılmış kuş düzeninin tersine dişi daha iri ve daha canlı renklidir. Dişinin başı koyu arduvaz grisi, boğazı beyazımsı, boynun yanları ise dikkat çekici kestane-kızıl renktedir. Sırtında koyu gri ve kahverengi tonlar görülür. Erkek benzer desene sahip olmakla birlikte renkleri daha soluk ve mat görünür. Üreme dönemi dışında her iki cinsiyet de büyük ölçüde gri-beyaz bir görünüme geçer; alt taraf beyaz, üst taraf açık gri, baş üzerinde ve göz çevresinde koyu desenler belirginleşir. Genç bireylerde sırt daha kahverengimsi ve açık kenarlı tüylerle desenlidir. Uçuşta küçük yapısı, sivri kanatları ve beyaz kanat çizgisi dikkat çekebilir. Su üzerinde oldukça hareketlidir ve çoğu kıyı kuşunun aksine zamanının önemli bölümünü yüzerek geçirebilir.

Üreme döneminde tundra kuşağındaki sığ tatlı su gölleri, küçük havuzlar, bataklıklar ve yoğun kıyı bitkilerine sahip sulak alanları tercih eder. Özellikle saz, su bitkileri ve diğer emergent bitkilerin geliştiği sığ gölcükler hem beslenme hem de yuvalama açısından önemlidir. Yuva genellikle suya yakın, alçak bitkilerin arasında veya nemli zeminde oluşturulan küçük bir çukur şeklindedir. Dişi yumurtladıktan sonra kuluçka ve yavru bakımının büyük bölümünü erkek üstlenir. Tipik olarak dört yumurta bırakılır ve yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra hareket ederek kendi besinlerini aramaya başlayabilir. Üreme dönemi dışında habitat kullanımı büyük ölçüde değişir. Göç sırasında göller, tuz gölleri, deltalar, lagünler, kıyı bataklıkları ve sığ deniz koylarında görülebilir. Kışlama döneminde ise son derece denizel bir yaşam sürer ve açık denizde, kıyıdan oldukça uzakta bulunabilir. Besin bakımından zengin deniz akıntılarının ve yükselen derin suların plankton yoğunluğunu artırdığı bölgeler özellikle önemlidir. Böylece yaşam döngüsünün bir bölümünde küçük tundra gölcüklerine, diğer bölümünde ise uçsuz bucaksız açık denizlere bağımlı sıra dışı bir kıyı kuşudur.

Denizdüdükçünü esas olarak küçük sucul omurgasızlarla beslenir. Üreme alanlarında böcekler ve larvaları, küçük kabuklular ve su yüzeyinde veya hemen altında bulunan diğer küçük canlıları tüketir. Göç ve kışlama döneminde beslenmesinde planktonik kabuklular ve diğer küçük deniz organizmaları daha büyük önem kazanır. Beslenme davranışı türün en karakteristik özelliklerinden biridir. Sığ suda hızla kendi çevresinde dönerek küçük bir girdap oluşturabilir. Bu hareket suyun altındaki küçük canlıların yüzeye veya kuşun erişebileceği bölgeye taşınmasına yardımcı olur. Kuş daha sonra ince gagasıyla yüzeydeki avları hızlı hareketlerle toplar. Bazen birkaç bireyin aynı alanda sürekli dönerek beslendiği görülebilir ve uzaktan bakıldığında su üzerinde hareket eden küçük oyuncaklar gibi görünürler. Normal yüzüş sırasında da başını sürekli sağa sola hareket ettirerek su yüzeyindeki küçük avları seçer. Açık denizde planktonun yoğunlaştığı akıntı sınırlarında ve besince zengin sularda topluluklar oluşturabilir. Küçük gövdesine rağmen denizde uzun süre yaşayabilmesi, yüzme yeteneği ve çok küçük fakat yoğun biçimde bulunan besin kaynaklarından yararlanabilmesi sayesinde mümkündür. Üreme döneminde yavrular erken gelişmiş olarak yumurtadan çıkar ve kısa süre içerisinde çevredeki küçük omurgasızları kendileri toplamaya başlar.