Doğu Cılıbıtı

Doğu Cılıbıtı, başlıca Hazar Denizi'nin kuzeyi ve doğusundan Orta Asya'ya uzanan kurak bozkır kuşağında üreyen uzun mesafeli bir göçmendir. Güney Rusya, Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve çevresindeki açık düzlükler temel üreme alanlarını oluşturur. Yaz sonunda güneye yönelerek Orta Doğu üzerinden Afrika'ya geçer; kışlama alanları özellikle Doğu ve Güney Afrika'daki açık, kurak düzlüklerde yoğunlaşır. İlkbaharda aynı geniş göç koridorunu izleyerek kuzeye döner. Türkiye ana üreme alanının batısında ve göç güzergâhının kenarında bulunduğundan tür ülkede nadir bir geçit kuşudur. Kayıtların önemli bölümü ilkbahar göçüne rastlar ve özellikle Akdeniz kıyısındaki açık sulak alanlar ile deltalar öne çıkar. Bununla birlikte iç ve doğu bölgelerde de rastlantısal bireyler görülebilir. Türkiye'de düzenli veya yaygın bir popülasyon oluşturmaz; görülen bireyler çoğunlukla kısa süreli konaklayan göçmenlerdir.

Doğu Cılıbıtı ince gövdeli, uzun bacaklı, dik duruşlu ve zarif görünümlü bir cılıbıttır. Baş yapısı yuvarlak, gaga siyah, nispeten ince ve cılıbıtların çoğuna göre biraz uzundur. Üreme giysisindeki erişkin erkek son derece belirgindir. Alın ve geniş kaş çizgisi beyazdır; tepe, ense ve üst taraflar kumlu gri-kahverengi görünür. Göğüste geniş ve sıcak kestane-kızıl bir alan bulunur; bunun alt kenarı ince siyah bir bantla sınırlanır. Karın ve kuyruk altı beyazdır. Dişi genel olarak erkeğe benzer ancak göğüsteki kızıl ton daha soluk, siyah sınır ise zayıf veya belirsiz olabilir. Üreme dışı dönemde kızıl göğüs kaybolur ve yerini soluk kahverengimsi bir göğüs bandı alır. Genç bireylerde üst taraf tüylerinin açık kenarları hafif pullu bir görünüm oluşturur. Benzer cılıbıtlardan daha ince yapısı, uzun bacakları, belirgin beyaz kaşı ve zarif duruşuyla ayrılır. Uçuşta kanat şeridi oldukça zayıftır; kuyruğun yanlarında belirgin geniş beyaz alanların bulunmaması da tanımlamada yardımcıdır. Yerde tipik olarak kısa mesafe koşar, birden durup dikleşerek çevresini kontrol eder ve yeniden hareket eder.

Doğu Cılıbıtı adında bir kıyı kuşu olmasına rağmen yaşam döngüsünün önemli bölümünü sudan uzak açık arazilerde geçirir. Üreme döneminde kurak bozkırlar, yarı çöller, tuzlu düzlükler, seyrek çalılı alanlar ve bitki örtüsü kısa olan geniş açık arazileri tercih eder. Özellikle çıplak toprak ile seyrek bitki örtüsünün birlikte bulunduğu düz veya hafif dalgalı araziler uygundur. Yuvası açık zeminde veya kısa bitkilerin arasında oluşturulan basit, sığ bir çukurdur. Çevresini rahatça görebileceği alanları seçmesi yaklaşan tehlikeleri erken fark etmesine yardımcı olur. Göç sırasında kurak düzlüklerin yanı sıra göl çevreleri, tuzlalar, lagünlerin açık kenarları, kısa otlu meralar ve seyrek bitkili tarım alanlarında da görülebilir. Kışlama bölgelerinde kuru otlaklar, yarı kurak savanlar, kıyı kumulları, tuzcul alanlar ve kurumuş taşkın düzlüklerinden yararlanır. Bu yönüyle yaşam alanı tercihi suya sıkı biçimde bağlı birçok kıyı kuşundan ayrılır. Göç ve kış dönemlerinde uygun beslenme alanlarında küçük gruplar veya daha büyük topluluklar halinde bulunabilir.

Doğu Cılıbıtı esas olarak açık zeminde yaşayan küçük omurgasızlarla beslenir. Böcekler, böcek larvaları, karıncalar, termitler, çekirgeler, küçük salyangozlar ve çeşitli diğer kara omurgasızları temel besinleri arasındadır. Zaman zaman bitki tohumlarını da tüketebilir. Avını çoğunlukla görerek tespit eder ve diğer cılıbıtlarda görülen karakteristik koş-dur-yakala yöntemini kullanır. Birkaç hızlı adım attıktan sonra aniden durarak zemini inceler, fark ettiği ava doğru kısa bir hamle yapar ve gagasıyla toplar. Seyrek bitkili alanlar bu avlanma biçimi için özellikle elverişlidir. Göç sırasında sulak alan kenarlarında beslense bile çoğunlukla sığ suyun içine girmek yerine açık ve nispeten kuru zeminde av arar. Beslenmesinin içeriği mevsime, bulunduğu bölgeye ve yerel omurgasız bolluğuna göre değişebilir.