Gökardıç

Gökardıç, Güney Avrupa ve Kuzeybatı Afrika'dan başlayarak Akdeniz havzası, Anadolu, Kafkasya ve Orta Doğu üzerinden Orta Asya, Himalayalar, Çin ve Japonya'ya kadar uzanan çok geniş bir alanda yaşayan kayalık bölge kuşudur. Dağılışı boyunca iklim ve yükseltiye bağlı hareketleri değişkenlik gösterir; bu nedenle aynı bölgede bazı kuşlar yerleşikken diğerleri mevsimsel olarak yer değiştirebilir. Batıdaki popülasyonların önemli bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketliyken, Asya'nın kuzey ve iç kesimlerinde üreyen topluluklar kışın daha sıcak bölgelere göç eder. Türkiye türün düzenli üreme alanı içindedir ve uygun kayalık habitatlarda yıl boyunca görülebilir. Marmara, Ege ve Akdeniz bölgeleri ile Doğu Anadolu'da daha yaygındır; İç Anadolu'da uygun kayalık alanlarda yerel, Karadeniz kıyılarında ise daha seyrektir. Kışın yüksek ve sert dağlık alanlardaki bazı bireyler daha alçak yamaçlara ve özellikle Ege ile Akdeniz kıyılarına çekilebilir.

Gökardıç, uzun gövdeli, nispeten uzun kuyruklu, güçlü bacaklı ve ince, uzun, koyu renkli gagaya sahip bir kuştur. Erişkin erkek kolay tanınır; baş, boyun, sırt ve alt tarafların büyük bölümü koyu arduvaz mavisi veya mavi-gri renktedir. Uzakta neredeyse siyahımsı görünebilir, ancak iyi ışıkta tüyler belirgin mavi tonlar gösterir. Kanatlar ve kuyruk gövdeden daha koyudur. Dişi tamamen farklı görünür; üst tarafları koyu gri-kahverengi, alt tarafları açık kahverengi veya devetüyü zemin üzerinde yoğun koyu pullanma ve enine desenlidir. Boğaz ve göğüsteki pullu görünüm belirgindir. Genç kuşlar dişiye benzer, ancak daha yoğun benekli ve desenlidir. Kaya Ardıcının dişisiyle karışabilir; Gökardıç dişisinde kuyruk ve kuyruk sokumu kahverengidir, belirgin kızıllık bulunmaz ve genel görünüm daha koyudur. Erkekte ise Kaya Ardıcının turuncu alt tarafları ve kızıl kuyruğu yoktur. Kayalık zemine uyumlu koyu renkleri özellikle gölgeli uçurumlarda güçlü bir kamuflaj sağlar; erkek güneş ışığına çıktığında ise mavilik çok daha belirginleşir. Genellikle kaya çıkıntısında dik durarak çevresini izler, ardından avlanmak için zemine iner. Erkek üreme döneminde yüksek bir kaya, uçurum kenarı, çatı veya başka belirgin noktadan melodik ötüşünü duyurur.

Gökardıç kayalık ve açık habitatlara güçlü biçimde bağlıdır. Sarp dağ yamaçları, kayalık vadiler, kanyonlar, uçurumlar, taş ocakları, deniz kıyısındaki falezler, büyük kaya bloklarının bulunduğu yamaçlar ve eski taş yapılar başlıca yaşam alanlarıdır. Bitki örtüsünün çok yoğun olmadığı, açık zeminin kayalar ve seyrek çalılarla birleştiği alanları tercih eder. Deniz seviyesindeki kıyı kayalıklarından yüksek dağlara kadar çıkabilir. İnsan yapımı ortamları da doğal uçurumlara benzer biçimde kullanabilir; kaleler, harabeler, taş duvarlar, köprüler, yüksek binalar ve taş ocaklarında görülebilir. Yuvasını kaya yarığına, mağara içindeki çıkıntıya, duvar boşluğuna veya bina ve köprülerdeki korunaklı oyuklara yerleştirir. Yuva kuru ot, kökçük, yosun ve yapraklardan yapılan çanak biçimli bir yapıdır. Yaşam alanında yüksek bir gözetleme ve ötüş noktasıyla avlanabileceği açık zeminin yakın bulunması önemlidir.

Gökardıç ağırlıklı olarak böcekler ve diğer küçük hayvanlarla beslenen fırsatçı bir avcıdır. Kınkanatlılar, çekirgeler, cırcır böcekleri, karıncalar, tırtıllar, örümcekler, solucanlar ve küçük yumuşakçalar başlıca avları arasındadır. Uygun koşullarda küçük kertenkeleler ve başka küçük omurgalıları da yakalayabilir. Genellikle bir kaya veya yüksekçe noktadan açık zemini gözler; avını fark ettiğinde aşağı inerek yürür, kısa koşular yapar veya ani bir hamleyle avını alır. Uçan böcekleri kısa hava akınlarıyla yakaladığı da görülür. Sonbahar ve kış dönemlerinde hayvansal besinlerin yanında yabani meyveler ve bazı tohumlar da diyete katılır. Bu esnek beslenme biçimi, kıyı falezlerinden kurak dağ yamaçlarına ve insan yapımı kayalık benzeri ortamlara kadar çok farklı alanlarda yaşayabilmesine katkı sağlar