Guguk

Guguk, Avrupa’nın hemen tamamından Kuzey Afrika’nın bazı kesimlerine, Anadolu ve Kafkasya üzerinden Sibirya, Orta Asya ve Uzak Doğu’ya kadar uzanan çok geniş bir üreme dağılımına sahip uzun mesafeli göçmen bir türdür. Avrupa ve Batı Asya’da üreyen bireylerin büyük bölümü kışı Sahra Altı Afrika’da geçirir. Türkiye’de yaygın bir yaz göçmeni ve geçit kuşudur; uygun habitatların bulunduğu hemen bütün bölgelerde görülür. İlk bireyler çoğunlukla mart sonu ve nisan ayında gelir; erkeklerin karakteristik ötüşleri ilkbahar boyunca sıkça duyulur. Erişkinlerin güneye dönüşü oldukça erken başlayabilir ve bazıları haziran sonundan itibaren üreme bölgelerini terk eder. Genç bireyler ise daha sonra, yetişkinlerin rehberliği olmadan göçe başlar. Sonbahar geçişi ağustos ve eylül aylarında belirgindir. Göç büyük ölçüde gece gerçekleşir ve bireyler Afrika’ya ulaşmak için Akdeniz ile Sahra gibi büyük coğrafi engelleri aşar. Üreme döneminde çift bağı oluşturmaz ve çoğunlukla yalnız yaşar. Erkek ve dişiler birden fazla eşle çiftleşebilir.

Yaklaşık 32–36 cm uzunluğunda, 54–60 cm kanat açıklığında ve çoğunlukla 90–140 gram ağırlığında, ince gövdeli ve uzun kuyruklu bir kuştur. Erişkin erkeğin başı, boynu, göğsü ve üst tarafı mavimsi-gri; alt tarafı beyaz üzerine ince koyu enine çizgilidir. Uzun kuyruğu koyu renkli ve beyaz beneklidir. Dişilerin bir bölümü erkeğe benzeyen gri renkli, bir bölümü ise üst tarafı kızıl-kahverengi ve yoğun çizgili kızıl formdadır. Genç bireyler kahverengi-gri tonlarda, belirgin çizgili ve enselerinde dikkat çekici beyaz bir lekeye sahip olabilir. Gözleri ve göz çevresindeki halka sarıdır. Uçuş sırasında sivri kanatları, uzun kuyruğu ve gri rengi nedeniyle Atmaca ile karıştırılabilir; kanat vuruşları hızlı ve genellikle gövde seviyesinin altında kalır. Erkek, adını veren ve uzaktan duyulan iki heceli “gu-guk” ötüşüyle kolayca tanınır. Dişinin sesi tamamen farklıdır ve hızlı, köpüren bir dizi şeklindedir. Çoğu zaman ağaç veya direk üzerinde yatay duruşla tüner.

Guguk tek bir habitat tipine bağlı değildir; konukçu kuşların ve yeterli besinin bulunduğu çok çeşitli açık ve yarı açık alanları kullanabilir. Orman kenarları, seyrek ormanlar, fundalıklar, çalılıklar, çayırlar, meralar, tarım arazileri, dağlık açık alanlar, bataklıklar ve sazlıkların çevresi başlıca yaşam ortamlarıdır. Yoğun ve kapalı ormanların iç kesimlerinden çok açıklıklarla bölünmüş ağaçlık alanları tercih eder. Üreme habitatının seçiminde yumurtasını bırakabileceği uygun konukçu türlerin bulunması büyük önem taşır. Kendi yuvasını yapmaz. Dişi çevredeki küçük ötücülerin yuvalarını izler, uygun zamanda yuvaya gelerek genellikle konukçunun bir yumurtasını çıkarır ve yerine kendi yumurtasını bırakır. Farklı dişi soyları belirli konukçu türlerde uzmanlaşabilir ve yumurtalarının renk ve desenleri kullandıkları konukçunun yumurtalarına benzeyebilir. Saz Kamışçını, Çayır İncirkuşu ve Çitkuşu gibi çok sayıda küçük ötücü konukçu olarak kullanılabilir. Guguk yumurtası yaklaşık 11–13 günde çıkar. Yavru kısa süre içinde konukçunun yumurta veya yavrularını sırtıyla yuvadan dışarı atabilir ve üvey ebeveynlerin bütün bakımını tek başına alır.

Guguk esas olarak böceklerle beslenir ve özellikle iri tırtıllar diyetinde önemli yer tutar. Diğer birçok kuşun kaçındığı yoğun kıllı ve kimyasal savunmaya sahip güve tırtıllarını tüketebilmesi en dikkat çekici beslenme özelliklerinden biridir. Bunun yanında kınkanatlılar, çekirgeler, cırcır böcekleri, yusufçuklar, böcek larvaları ve çeşitli diğer omurgasızları da avlar. Besinini çoğunlukla ağaç ve çalıların yaprakları üzerinde veya yerde arar. Bir tünekten çevresini gözleyerek avın bulunduğu noktaya uçabilir, dalların arasındaki tırtılları doğrudan toplayabilir veya yerdeki büyük böcekleri yakalayabilir. Kıllı tırtılları yutmadan önce salladığı veya sert bir yüzeye vurduğu görülebilir. Midesinin iç yüzeyinde tırtıllardan gelen çok sayıda kıl birikebilir ve bu tabaka dönemsel olarak dökülebilir. Dişiler üreme döneminde zaman zaman konukçu kuşların yumurtalarını da tüketebilir. Uzun göç öncesinde yoğun beslenerek yağ depolar; bu nedenle tırtıl ve diğer iri böceklerin bolluğu hem üreme alanlarında hem de göç öncesindeki duraklama bölgelerinde önemli bir besin kaynağı oluşturur.