Gümüş Martı

Gümüş Martı, Akdeniz havzasının karakteristik büyük martılarından biridir. Batı ve Güney Avrupa'nın kıyılarından Akdeniz boyunca Kuzey Afrika, Balkanlar, Anadolu ve Karadeniz çevresine kadar geniş bir dağılım gösterir. Popülasyonların çoğu yerleşik veya kısa mesafeli hareketlidir; gençler daha geniş alanlara dağılabilir. Türkiye'de yaygın ve yıl boyunca görülen bir türdür. Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarında, adalarda, limanlarda ve kıyı kentlerinde sık görülmesinin yanı sıra büyük göller ve barajlar gibi iç sularda da yaşayabilir. Van Gölü ve Beyşehir Gölü gibi iç su sistemlerinde de yerleşik topluluklar bulunur. Türkiye'nin güneybatısındaki adalarda düzenli üreme kolonileri bilinmektedir. İnsan kaynaklı besinleri kullanabildiğinden kentlerin iç kesimlerine, çöplüklere ve tarım alanlarına kadar sokulabilir. Üreme sonrasında koloniler dağılır ve kıyılarda büyük dinlenme toplulukları oluşabilir.

Gümüş Martı güçlü gövdeli, geniş kanatlı, kalın gagalı ve iri başlı büyük bir martıdır. Erişkinlerde baş, boyun ve alt taraf temiz beyaz; sırt ve kanat üstleri orta-koyu gri renktedir. Kanat uçları siyah olup uçuş tüylerinde belirgin beyaz lekeler bulunur. Adını veren en karakteristik özelliklerden biri erişkinlerin parlak sarı bacaklarıdır. Gaga sarıdır ve alt gaganın ucuna yakın bölümünde kırmızı bir leke taşır; göz çevresindeki kırmızı halka da yakından seçilebilir. Kışın baş ve ensede ince gri-kahverengi çizgiler oluşabilir. Genç bireyler erişkinlerden tamamen farklıdır; ilk yıllarında yoğun kahverengi benekli ve pullu görünür, gagaları koyu, bacakları daha soluktur. Yaşla birlikte sırt griye, baş ve alt taraf beyaza dönüşür; erişkin görünümü aşamalı kazanılır. Uçuşu güçlü ve doğrudandır, ancak termallerde rahatlıkla süzülebilir. Benzer büyük martılardan ayrımında sırtın gri tonu, sarı bacaklar, kanat ucu deseni, baş ve gaga yapısı birlikte değerlendirilmelidir. Hazar Martısı ve diğer büyük Larus türleriyle özellikle genç yaşlarda ayrım dikkat gerektirir. Sesi yüksek, kaba ve değişkendir; kolonilerde uzun kahkahamsı çağrılar, alarm sesleri ve kısa temas çağrıları sürekli duyulabilir.

Gümüş Martı son derece uyumlu olup doğal kıyı habitatlarından yoğun kent merkezlerine kadar çok farklı ortamlardan yararlanabilir. Kayalık deniz kıyıları, adalar, küçük kıyı adacıkları, falezler, kumsallar, deltalar, lagünler, limanlar ve balıkçı barınakları temel yaşam alanlarıdır. İç bölgelerde büyük göller, barajlar ve nehirler de kullanılır. Üreme için yırtıcılardan görece korunmuş adalar ve kayalık kıyılar geleneksel alanlardır; ancak kentleşmeye uyum sağlayan popülasyonlar bina çatıları ve insan yapımı yapılarda da yuvalayabilir. Genellikle koloniler halinde ürer. Yuva zeminde, kaya veya bitki örtüsü arasında oluşturulan geniş bir çukur biçimindedir; kuru otlar, dallar ve çevrede bulunan çeşitli malzemeler kullanılır. Türkiye'nin güneybatısındaki ada kolonilerinde üreme faaliyetinin kış sonundan itibaren başladığı ve ilkbahar boyunca sürdüğü belirlenmiştir. Eşler yuva alanını ve yavruları güçlü biçimde savunur. Üreme dışında limanlar, sahiller ve balıkçı teknelerinin çevresi yoğun kullanılır. İnsan faaliyetlerine uyumu çok yüksektir; balıkçılık atıkları ve çöplükler gibi sürekli besin kaynakları bazı bölgelerde popülasyonların büyümesini destekleyebilir. Kentlerde de yerleşik gruplar oluşabilir.

Gümüş Martı çok geniş besin yelpazesine sahip fırsatçı bir türdür. Balıklar, kabuklular, yumuşakçalar, böcekler ve diğer omurgasızların yanında kuş yumurtaları, yavrular ve küçük omurgalıları da tüketebilir. Kıyıda dalgaların bıraktığı canlıları toplar, sığ suda avlanır ve yüzeydeki besinleri alır. Balıkçı teknelerini izleyerek denize atılan artıklarla beslenmesi yaygındır. Çöplükler, pazar çevreleri ve kentlerdeki gıda atıkları da önemli kaynaklar haline gelebilir. Başka kuşlardan besin çalabilir ve leşten yararlanabilir. Diyetini mevsime ve bulunduğu ortamdaki en kolay ulaşılabilir besine hızla uyarlaması, türün hem doğal hem de insan etkisindeki habitatlarda başarılı olmasının başlıca nedenlerinden biridir.