Halkalı cılıbıt

Halkalı Cılıbıt, Avrupa'nın kuzey ve batı kesimlerinden İzlanda, İskandinavya ve Rusya'nın kuzeyine kadar uzanan geniş bir bölgede üreyen göçmen bir kıyı kuşudur. Dağılımı doğuya doğru Sibirya'nın bazı kesimlerine kadar devam eder. Kuzeyde üreyen popülasyonların büyük bölümü sonbaharda güneye göç ederken, Batı Avrupa'nın daha ılıman kıyılarındaki bazı bireyler yıl boyunca aynı bölgelerde kalabilir. Kışlama alanları Batı Avrupa kıyılarından Akdeniz havzasına ve Afrika kıyıları boyunca güneye kadar uzanır. Türkiye'de özellikle ilkbahar ve sonbahar göçlerinde görülür; kıyılar, deltalar, lagünler, göl kenarları ve çamurluklarda konaklayan bireylere rastlanabilir. Göç döneminde tek başına veya küçük gruplar halinde bulunabildiği gibi besinin yoğun olduğu uygun kıyılarda daha büyük topluluklar oluşturabilir. Uzun mesafeli göç gerçekleştiren kuzey popülasyonları, üreme ve kışlama bölgeleri arasında çok sayıda sulak alanı dinlenme ve beslenme amacıyla kullanır. Bu nedenle göç güzergâhlarındaki kıyı düzlükleri, deltalar ve sığ sulak alanlar yaşam döngüsünün önemli parçalarıdır.

Küçük, tıknaz gövdeli, yuvarlak başlı ve kısa gagalı tipik bir cılıbıttır. Boyu yaklaşık 18–20 cm'dir. Erişkin üreme giysisinde sırt ve kanat üstleri kumlu kahverengi, alt taraf beyazdır. Boynu tamamen çevreleyen geniş siyah halka türün en belirgin özelliklerinden biridir. Alın beyaz, onun hemen üzerinde siyah bir bant bulunur; göz çevresinden geçen siyah yüz deseni ve turuncu-sarı renkli, siyah uçlu gaga erişkinlerde karakteristik görünüm oluşturur. Bacakları turuncumsu renktedir. Erkek ve dişi genel olarak birbirine benzer ancak dişinin siyah bölgeleri çoğu zaman biraz daha kahverengimsi ve soluktur. Üreme dışı giyside baş ve göğüsteki siyah desenler belirginliğini kaybederek kahverengimsi hale gelir. Genç kuşlarda göğüs halkası tam ve koyu değildir, üst taraf tüylerinin açık kenarları pullu bir görünüm oluşturur. Uçuş sırasında kanat boyunca uzanan açık renkli kanat çizgisi belirgindir. Küçük Cılıbıt ile karıştırılabilir; ancak daha iri ve güçlü gövdesi, turuncumsu bacakları, kanat çizgisi ve erişkinlerde belirgin sarı göz halkasının bulunmaması ayrımda yardımcı olur.

Halkalı Cılıbıt açık, bitki örtüsünün az olduğu kıyısal ve sulak alan habitatlarını tercih eder. Üreme döneminde kumlu veya çakıllı deniz kıyıları, adalar, nehir kıyıları, göl kenarları ve seyrek bitkili açık düzlüklerde bulunur. Yuvasını doğrudan zemine yapar; çoğunlukla çakıl, kum veya küçük taşların arasında açılmış çok sığ bir çukurdan ibarettir. Yumurtaların renk ve desenleri çevredeki taşlarla büyük ölçüde uyum sağladığından yuva fark edilmesi oldukça güç hale gelir. Bu kamuflaj önemli bir savunma sağlasa da kıyılardaki insan hareketliliği, araç kullanımı ve yoğun rekreasyon faaliyetleri yerde bulunan yumurta ve yavrular açısından risk oluşturabilir. Göç ve kışlama dönemlerinde habitat seçimi genişler. Gelgit çamurlukları, haliçler, deltalar, lagünler, tuzlu bataklıkların açık kesimleri, kum düzlükleri ve sığ göl kıyıları önemli beslenme alanlarıdır. Genellikle açık zemini tercih eder ve yoğun sazlıkların içerisine fazla girmez. Su çizgisine yakın alanlarda beslenirken dinlenmek için daha kuru kum ve çakıl düzlüklerine çekilebilir.

Beslenmesinin temelini küçük omurgasızlar oluşturur. Deniz ve tatlı su ortamlarında yaşayan solucanlar, küçük kabuklular, yumuşakçalar, böcekler ve böcek larvaları başlıca avları arasındadır. Beslenme davranışı diğer birçok cılıbıtta olduğu gibi karakteristik bir “koş-dur-bak” düzenine sahiptir. Açık zeminde birkaç hızlı adımla ilerler, aniden durarak çevresini dikkatle kontrol eder ve fark ettiği avın üzerine hızla yönelir. Avlarını çoğunlukla görerek bulduğu için uzun gagalı kıyı kuşlarının yaptığı gibi çamuru sürekli ve derinden sondalamaz. Bunun yerine yüzeyde veya yüzeyin hemen altında hareket eden küçük canlıları toplar. Zaman zaman ayağını zemine hızlı biçimde titreterek kum veya çamur içerisindeki küçük omurgasızların hareket etmesini sağlayabilir ve ortaya çıkan avı yakalayabilir. Gelgitli kıyılarda su çekilirken açığa çıkan çamur ve kum düzlüklerinde yoğun biçimde beslenir; su yükseldiğinde ise daha yüksek ve kuru dinlenme alanlarına geçer. Göç dönemlerinde yeterli enerji rezervi oluşturması gerektiğinden omurgasız bakımından zengin konaklama alanları özellikle önemlidir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra hareket edebilir ve ebeveynlerin koruması altında küçük omurgasızları kendileri toplamaya başlar.