Hazar Martısı

Hazar Martısı, Doğu Avrupa ile Orta Asya arasında geniş bir yayılışa sahip büyük bir martıdır. Başlıca üreme alanları Karadeniz, Hazar Denizi ve Aral Gölü çevresinden doğuya doğru Kazakistan ve kuzeybatı Çin'e kadar uzanır. Son yıllarda dağılımını batıya doğru genişletmiş, Orta ve Batı Avrupa'da yeni üreme kolonileri oluşturmuştur. Popülasyonların önemli bölümü göçmendir; üreme sonrasında temmuzdan itibaren kolonilerden ayrılarak kışlama alanlarına yönelir. Kışı Güney ve Güneybatı Asya, Orta Doğu, Kuzeydoğu Afrika ve Avrupa'nın çeşitli bölgelerinde geçirebilir. Karadeniz ve Hazar çevresindeki bazı popülasyonlar ise daha yerleşik davranabilir. Türkiye, doğal dağılım alanı içerisinde yer alır ve özellikle kıyılar, büyük göller, nehirler ve sulak alanlarda görülebilir. Üreme dönemi dışında oldukça hareketlidir ve diğer büyük martılarla karışık topluluklar oluşturabilir.

İri, uzun kanatlı ve zarif görünümlü bir martıdır. Boyu yaklaşık 68 cm, kanat açıklığı 140–155 cm, ağırlığı ise yaklaşık 810–1110 gram arasında değişebilir. Erişkinlerde baş ve alt taraf beyaz, sırt ve kanat üstleri açık gridir. Kanat uçlarında siyah ve beyaz desen bulunur. Bacaklar soluk pembemsi, grimsi veya sarımsı tonlarda olabilir. Gaga nispeten uzun, ince ve fazla kalınlaşmayan bir yapıdadır. Başın küçük görünmesi, alnın yatık profili, uzun boyun, belirgin göğüs ve uzun bacaklar türün karakteristik siluetini oluşturur. Erkekler ortalama olarak dişilerden daha iridir. Genç bireyler erişkinlerden oldukça farklıdır; kahverengi desenli kanatlar, açık renkli baş ve boyun ile koyu kuyruk bandı taşırlar. Yaş ilerledikçe kahverengi tüylerin yerini gri ve beyaz erişkin tüyleri alır. Sarıbacaklı Martı ve Gümüş Martı gibi yakın türlerle ayrımı zor olabilir; bu nedenle yalnızca tek bir renk özelliği yerine vücut oranları, baş ve gaga biçimi, kanat deseni ve yaşa bağlı tüy özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Üreme döneminde büyük göller, rezervuarlar, geniş nehir sistemleri ve step veya yarı çöl kuşağındaki sulak alanlarla ilişkilidir. Sazlıklarla çevrili göllerin adaları, nehirlerdeki otlu veya çalılı adacıklar ve insan baskısının düşük olduğu kıyılar önemli yuvalama alanlarıdır. Deniz kıyılarında kayalık veya kumlu adalar, plajlar, kumullar ve kıyı uçurumlarında da üreyebilir. Genellikle koloniler halinde yuvalanır ve uygun bölgelerde koloniler çok sayıda çiftten oluşabilir. Yuva çoğunlukla suya yakın açık zeminde, ot kümelerinin, çalıların veya kayaların yanında kurulur ve genellikle 2–3 yumurta bırakılır. Üreme dönemi dışında habitat kullanımı genişler; deniz kıyıları, limanlar, nehir ağızları, büyük iç göller, barajlar ve tarım alanlarında görülebilir. İskeleler, mendirekler ve diğer kıyı yapıları dinlenmek için kullanılabilir. Besinin kolay bulunduğu açık çöplükler de özellikle kış döneminde çok sayıda bireyi çekebilir.

Hazar Martısı fırsatçı ve geniş besin yelpazesine sahip bir türdür. Balıklar, küçük memeliler, sürüngenler, böcekler, yumuşakçalar ve diğer sucul veya karasal omurgasızlarla beslenebilir. Kuş yumurtaları ve yavruları da uygun fırsat oluştuğunda tüketilebilir. Ölü hayvanlardan ve kıyıya vurmuş organik maddelerden yararlanması nedeniyle leşçilik de beslenme davranışının bir parçasıdır. Göller ve kıyılarda balıkları su yüzeyinden veya sığ sudan alabilir; tarım alanlarında yürüyerek böcek ve küçük omurgalıları arar. İnsan faaliyetlerine uyum sağlaması beslenme biçimine de yansımıştır. Balıkçılık faaliyetlerinden kalan artıklar, çöplükler ve çeşitli insan kaynaklı yiyecekler özellikle üreme dönemi dışında önemli besin kaynakları olabilir. Büyük sürüler, zengin bir besin kaynağı ortaya çıktığında kısa sürede aynı alanda toplanabilir. Bu esnek beslenme stratejisi, Hazar Martısının hem doğal sulak alanlardan hem de yoğun biçimde değiştirilmiş insan çevrelerinden yararlanabilmesini sağlar.