Hazar Sumrusu

Hazar Sumrusu, dünyanın farklı kıtalarında dağınık koloniler halinde üreyen geniş yayılışlı bir sumrudur. Avrupa'da özellikle Baltık Denizi çevresinde, ayrıca Karadeniz ve Hazar havzasında ürer; dağılışı Orta Asya üzerinden doğuya uzanır. Kuzey Amerika, Afrika ve Avustralya'da da ayrı üreme popülasyonları bulunur. Kuzeydeki kuşlar göçmendir ve üreme sonrasında güneye hareket ederek Akdeniz, Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya'daki kıyılar ve büyük iç sularda kışlar. Türkiye türün göç yolları üzerinde bulunur. İlkbahar ve sonbaharda deltalar, lagünler, büyük göller, barajlar ve deniz kıyılarında görülür; bazı bireyler yaz ve kış dönemlerinde de kalabilir. Türkiye'de düzenli ve yaygın bir üreme popülasyonu bulunmaz. Göç sırasında tek bireyler, küçük gruplar veya diğer sumru ve martılarla karışık topluluklar halinde görülebilir. Deniz kıyıları kadar büyük tatlı ve acı sulardan da yararlanması, türün geniş coğrafi dağılımının önemli nedenlerinden biridir.

Hazar Sumrusu, sumruların en irilerinden biridir ve güçlü gövdesi, geniş kanatları ile çok iri gagası sayesinde uzaktan bile dikkat çeker. Erişkin üreme giysisinde başın tepesi ve ensesi parlak siyah, yanaklar ve boyun beyazdır. Sırt ve kanat üstleri açık gri, alt taraflar ve kuyruk beyazdır. En karakteristik özelliği kalın, uzun ve parlak kırmızı gagasıdır; gaganın ucunda çoğu bireyde koyu bir leke görülebilir. Bacaklar siyahımsı, kuyruk diğer birçok sumruya göre kısa ve yalnızca hafif çatallıdır. Üreme dışı dönemde siyah başlık parçalanır; alın beyazlaşırken ense ve başın arkasında koyu lekeli alan kalır. Genç bireylerin sırt ve kanat örtülerinde kahverengimsi desenler bulunur, gaga erişkinlere göre daha mat renklidir. Erkek ve dişi görünüş bakımından benzerdir. Uçuşta iri başı, kalın gagası ve geniş kanatları belirgin bir ön ağırlık hissi verir. Kanat vuruşları güçlü ve nispeten yavaştır. Sesi de tanımlamada önemlidir; kaba, sert ve martıyı andıran çağrıları diğer sumruların daha ince seslerinden kolaylıkla ayrılır.

Hazar Sumrusu hem denizel hem de iç su habitatlarını kullanır. Üreme kolonileri çoğunlukla yırtıcıların ulaşmasının zor olduğu kumlu veya çakıllı adalar, alçak kıyı adacıkları, lagün içindeki setler ve büyük göllerdeki çıplak adalarda kurulur. Seyrek bitkili veya tamamen açık zeminleri tercih eder. Yuva yerde açılan basit bir çukurdur ve çevrede bulunan küçük taşlar, kabuk parçaları veya az miktarda bitkisel malzemeyle çevrilebilir. Tek başına yuvalayabilse de çoğunlukla koloniler oluşturur ve aynı alanı başka sumrular veya martılarla paylaşabilir. Üreme dışında haliçler, deltalar, lagünler, tuzlalar, koylar, geniş nehirler, göller ve rezervuarlarda görülür. Beslenmek için açık ve nispeten sığ suları tercih eder. Dinlenirken kum adaları, kıyı setleri ve açık çamurluklarda diğer su kuşlarıyla birlikte toplanabilir. Göç sırasında iç bölgelerdeki büyük sulak alanları düzenli kullanması, onu kıyıya daha sıkı bağlı sumru türlerinden ayırır.

Hazar Sumrusunun temel besinini balıklar oluşturur. Denizlerde, göllerde ve nehirlerde çoğunlukla yüzeye yakın dolaşan balıkları avlar. Su üzerinde güçlü ve düzenli uçuşlarla arama yapar; avını gördüğünde kısa süre havada asılı kalabilir, ardından baş aşağı dalarak balığı yakalar. Diğer birçok sumruya göre daha iri balıkları taşıyabilecek güçlü bir gagaya sahiptir. Balıkların yanında zaman zaman kabuklular, büyük sucul böcekler, küçük omurgalılar, kuş yumurtaları veya yavrular da tüketilebilir. Avını çoğunlukla kendi yakalar ve geniş bir alan üzerinde tek başına beslenebilir. Yavrular için yakalanan balıklar gagada enlemesine taşınarak koloniye götürülür. Kullanılan balık türleri bölgeye ve mevsime göre değişmekle birlikte beslenmesinin büyük bölümünü sucul avlar oluşturur.