İpekkuyruk

İpekkuyruk, Kuzey Yarımküre'nin tayga kuşağında üreyen ve kış aylarında düzensiz biçimde güneye yayılan bir türdür. Üreme alanları İskandinavya'nın kuzeyinden Rusya ve Sibirya boyunca Uzak Doğu'ya, ayrıca Alaska ve Kanada'nın kuzeybatısına kadar uzanır. Yazın çoğunlukla geniş iğne yapraklı ve karışık ormanlarda dağınık halde yaşar. Sonbahardan itibaren sürüler oluşturarak güneye hareket eder. Göçünün kapsamı yıldan yıla büyük ölçüde değişir; kuzeydeki üvez ve diğer yabani meyvelerin az olduğu yıllarda binlerce birey normal kışlama alanlarının çok daha güneyine ulaşabilir. Bu kitlesel ve düzensiz hareketler istilacı göç olarak bilinir. Avrupa'da bazı kışlar Orta ve Batı Avrupa'ya kadar çok sayıda kuş inerken başka yıllarda kuzeyde kalabilir. Türkiye düzenli kışlama alanının güneyinde bulunur ve İpekkuyruk burada nadir, düzensiz bir kış konuğudur. Türkiye'ye ulaşması özellikle kuzey Avrupa'daki büyük kış hareketleriyle bağlantılıdır ve bazı yıllar uzun süre hiç görülmeyebilir.

İpekkuyruk dolgun gövdeli, kısa boyunlu, belirgin tepeli ve son derece karakteristik görünümlü bir ötücüdür. Genel tüy rengi yumuşak gri-kahverengi ve pembemsi boz tonlardadır. Başın arkasına doğru uzanan sivri tepe, göz çevresindeki geniş siyah maske ve siyah boğaz lekesi türü kolay tanınır hale getirir. Alın ve yüzün bazı bölümleri sıcak kızıl-kahverengi tonlar gösterebilir. Kanatlar siyah, beyaz ve sarı desenlidir. İkincil kanat teleklerinin uçlarında bulunan küçük parlak kırmızı çıkıntılar mühür mumu damlalarını andırır ve İngilizce “waxwing” adının kaynağıdır. Kuyruk kısa ve koyudur; ucunda parlak sarı bir bant bulunur. Kuyruk altı örtüleri kestane-kızılıdır. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer; erkekte boğaz lekesi ve kanat desenleri genellikle daha belirgin, kuyruk ucundaki sarı bant daha geniş olabilir. Genç kuşların alt tarafları çizgilidir ve erişkinlerin güçlü yüz deseni henüz tam gelişmemiştir. Uçuşta sivri kanatları ve kompakt yapısıyla sığırcığı andırabilir. Sürüler hızlı ve uyumlu hareket eder. Çağrısı ince, yüksek ve titreşimli bir zil sesini andıran karakteristik bir trildir; sürü yaklaşırken çoğu zaman kuşlar görülmeden önce duyulur.

Üreme döneminde İpekkuyruk kuzeyin seyrek ve olgun tayga ormanlarına bağlıdır. Ladin, çam ve huşların oluşturduğu iğne yapraklı veya karışık ormanlar, bataklık kenarları, nehir vadileri ve orman açıklıkları başlıca üreme habitatlarıdır. Yoğun kapalı ormandan çok açıklıkların ve meyveli çalıların bulunduğu seyrek ormanları tercih eder. Yuvasını çoğunlukla bir ladin, çam veya başka bir ağacın dalına kurar. Çanak biçimli yuva ince dallar, otlar, yosun ve likenlerden yapılır; iç kısmı daha yumuşak malzemelerle döşenir. Kışın habitat seçimi tamamen besin kaynaklarına göre değişebilir. Orman kenarları, çalılıklar, tarım arazileri, parklar, bahçeler, mezarlıklar ve şehir içindeki ağaçlıklı alanlarda görülebilir. Üvez, alıç, ardıç ve diğer meyveli ağaçların bulunduğu yerler özellikle çekicidir. Büyük sürüler aynı ağaç grubundaki meyveleri kısa sürede tüketip yeni bir beslenme alanına geçebilir. İnsanlardan genellikle fazla çekinmediğinden kent merkezlerindeki meyveli süs ağaçlarında bile beslenebilir. Kışın belirli bir bölgeye bağlı kalmaktan çok mevcut meyve kaynaklarını izleyen hareketli bir yaşam sürer.

İpekkuyruğun beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. Yaz aylarında böcekler önemli yer tutar; özellikle sinekler, tatarcıklar ve diğer uçan böcekleri dallardan veya kısa hava akınlarıyla yakalar. Üreme döneminde yavruların beslenmesinde böceklerin payı yüksektir. Sonbahar ve kışın ise diyet büyük ölçüde meyvelere dönüşür. Üvez, alıç, ardıç, kuşburnu, ökseotu ve çeşitli yabani ya da süs bitkilerinin küçük meyvelerini tüketir. Meyveleri çoğunlukla bütün olarak yutar ve kısa sürede çok miktarda besin tüketebilir. Meyve ağırlıklı beslenmesi nedeniyle tohumların farklı alanlara taşınmasına katkıda bulunur. Kış sürülerinin hareketleri büyük ölçüde meyve bolluğuna bağlıdır; bir bölgedeki kaynak tükendiğinde sürü hızla başka bir alana geçer. Bu esnek beslenme stratejisi, kuzeydeki sert kışlarda geniş alanlara yayılabilmesini sağlar.