Kar Serçesi

Kar Serçesi, Güney Avrupa'dan Anadolu ve Kafkasya üzerinden İran ile Orta Asya'nın batısındaki yüksek dağlara uzanan, dağ yaşamına güçlü biçimde uyum sağlamış bir kuştur. Avrupa'da Pireneler, Alpler, Apeninler, Balkanlar ve diğer yüksek dağ sistemlerinde parçalı topluluklar halinde bulunur. Doğuya doğru Türkiye, Kafkasya ve İran'ın yüksek kesimlerine ulaşır. Dağılışı geniş görünmekle birlikte yalnızca ağaç sınırının üzerindeki uygun yüksek dağ habitatlarında yaşadığı için yereldir. Uzun mesafeli düzenli göçmen değildir; yetişkinlerin çoğu yıl boyunca aynı dağ sisteminde kalır. Kışın yoğun kar ve sert hava koşullarında daha alçak vadilere ve yerleşim çevresine inebilir, ancak yüksek dağlarla bağlantısını korur. Türkiye'de yerleşik ve üreyen bir türdür. Toroslar, Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz'in yüksek dağları başta olmak üzere uygun alp kuşağında görülür; İç Anadolu'nun yüksek volkanik dağlarında da yerel olarak bulunabilir. Kışın üreme alanlarının altında kalan açık taşlık yamaçlarda sürüler halinde görülebilir.

Kar Serçesi güçlü gövdeli, iri başlı ve uzun kanatlı bir dağ kuşudur. Yerde dururken genel görünüşü gri-kahverengi ve açık tonludur; ancak uçtuğunda kanat ve kuyruktaki geniş beyaz alanlar ortaya çıkar ve kuş çok daha çarpıcı görünür. Baş gri, sırt kahverengimsi, alt taraflar açık krem veya kirli beyazdır. Kanatlar siyahımsı uçuş telekleriyle güçlü karşıtlık oluşturan geniş beyaz paneller taşır. Kuyrukta da geniş beyaz alanlar bulunur; orta kuyruk telekleri koyudur. Erişkin erkeğin üreme döneminde gagası siyah, baş ve gövde renkleri daha temiz ve kontrastlıdır. Üreme dönemi dışında gaga sarımsı veya boynuz rengine döner ve tüylerin kenarlarındaki sıcak tonlar genel görünüşü yumuşatır. Dişi erkeğe benzer ancak çoğunlukla daha mat ve kahverengimsidir. Genç kuşların renkleri daha soluk, kanat deseni daha az kontrastlıdır. Yerde çoğunlukla yürüyerek veya sıçrayarak hareket eder ve açık taşlık zeminde dik duruşuyla dikkat çeker. Uçuşu hızlı, güçlü ve dalgalıdır; sürü havalandığında beyaz kanat panellerinin eş zamanlı parlaması uzaktan teşhisi kolaylaştırır. Çağrıları sert, kısa ve tekrarlanan seslerdir; ötüşü cıvıltılı ve değişken kısa dizilerden oluşur. Üreme dönemi dışında oldukça sosyal olup kalabalık sürüler oluşturabilir.

Kar Serçesi yüksek dağların ağaçsız alp kuşağının karakteristik türlerinden biridir. Kayalık yamaçlar, taşlık düzlükler, kısa otlu alp çayırları, dağ sırtları, morenler ve kar örtüsünün yazın geç çekildiği açık alanlarda yaşar. Beslenmek için kısa bitki örtülü veya çıplak zemine, yuvalamak için ise kaya çatlakları ve oyuklara ihtiyaç duyar. Özellikle karların erimeye başladığı alanların kenarları, ortaya çıkan böcekler ve tohumlar nedeniyle önemli beslenme noktalarıdır. Yuvasını çoğunlukla kaya yarığına, taş yığını arasındaki derin bir boşluğa veya kemirgenlerin terk edilmiş oyuklarına kurar. Dağ evleri, taş duvarlar ve yüksek kesimlerdeki insan yapılarındaki boşlukları da kullanabilir. Yuva kuru ot, ince kök ve bitkisel liflerden hazırlanır; iç kısmı bol miktarda tüy, yün ve benzeri yalıtıcı malzemeyle döşenir. Bu yapı yüksek dağların düşük sıcaklıklarına karşı koruma sağlar. Kışın kar kalınlaştığında daha alçak yamaçlara, vadilere, dağ köylerinin çevresine ve yolların açtığı karsız alanlara inerek beslenebilir.

Kar Serçesinin beslenmesi mevsime göre belirgin biçimde değişir. Sonbahar ve kış aylarında çeşitli otsu bitkilerin tohumları temel besin kaynağıdır; kısa otlar arasında, çıplak toprakta ve karın açıldığı küçük alanlarda yerde dolaşarak tohum toplar. İlkbaharla birlikte böceklerin ortaya çıkmasıyla hayvansal besinlerin payı artar. Kınkanatlılar, sinekler, küçük çekirgeler, tırtıllar, böcek larvaları ve örümcekler tüketilir. Üreme döneminde yavruların hızlı gelişebilmesi için beslenme büyük ölçüde böcek ve diğer omurgasızlara yönelir. Eriyen kar örtüsünün kenarlarında soğuktan etkilenmiş veya rüzgârla taşınmış böcekleri toplaması karakteristiktir. Dağ tesisleri ve yerleşimler çevresinde insan kaynaklı yiyecek kırıntılarından da yararlanabilir. Kışın sürü halinde beslenmesi geniş alanların daha etkili taranmasını ve açık besin kaynaklarının hızla bulunmasını sağlar.