Kara Kızılbacak

Kara Kızılbacak, İskandinavya’nın kuzeyinden Finlandiya ve Rusya’nın arktik-altı bölgeleri boyunca Sibirya’ya kadar uzanan geniş kuzey kuşağında üreyen göçmen bir kıyı kuşudur. Üreme alanları büyük ölçüde tayga ile tundranın geçiş bölgelerinde bulunur. Yaz sonunda güneye hareket ederek Batı ve Güney Avrupa, Akdeniz havzası, Orta Doğu ve özellikle Sahra altı Afrika’daki sulak alanlara ulaşır; daha doğudaki popülasyonlar Güney Asya’ya kadar uzanır. Türkiye’de düzenli bir geçit kuşudur ve özellikle ilkbahar ile sonbahar göçlerinde görülür. Sonbahar geçişi erken başlayabilir; dişiler üreme alanlarını erkeklerden önce terk eder, ardından erkekler ve genç kuşlar gelir. Deltalar, lagünler, sığ göller ve çamurluklarda tek başına veya küçük gruplar halinde görülür; uygun alanlarda diğer kızılbacaklar ve kıyı kuşlarıyla karışık sürüler oluşturabilir. Az sayıda birey Türkiye’de kışlayabilir. Ülkemizde düzenli üreyen bir tür değildir.

Zarif, uzun bacaklı ve ince yapılı bir Tringa türüdür. Üreme giysisindeki erişkin son derece karakteristiktir; baş, boyun, göğüs ve karın neredeyse tamamen siyah olup üst tarafta ince beyaz benekler bulunur. Bacaklar koyu kırmızı, uzun ve ince gaga ise büyük ölçüde siyah, alt gaganın tabanı kırmızımsıdır. Gaga Kızılbacağa göre daha uzun, ince ve uç kısmında hafif aşağı kıvrılmış görünür. Kış giysisinde görünüş tamamen değişir: üst taraf açık kül grisi, alt taraf beyazımsı, baş ve boyun soluk gri olur; gözün önünde belirgin koyu bir alan ve açık kaş seçilebilir. Genç kuşlar daha koyu gri-kahverengi, ince benekli ve çizgili görünür. Kızılbacak ile sık karıştırılır. Kara Kızılbacak daha uzun bacaklı, daha ince gövdeli ve daha uzun gagalıdır; kışın çok daha soluk gri görünür. Uçuşta Kızılbacağın belirgin beyaz kanat arka kenarı Kara Kızılbacakta bulunmaz; buna karşılık sırt boyunca uzanan beyaz kama biçimli alan belirgindir. Beslenirken derin suya girmesi, zaman zaman gövdesini öne eğerek yüzmesi ve hızlı hareketleri de teşhiste yardımcıdır. Uçuş çağrısı berrak, güçlü ve genellikle iki heceli bir ıslık şeklindedir.

Üreme döneminde kuzey Avrasya’nın açık ve nemli tayga alanlarını, orman-tundra geçişlerini, bataklıkları, turbalıkları ve seyrek ağaçlarla çevrili sığ su alanlarını kullanır. Yuvasını çoğunlukla açık zeminde, alçak bitki örtüsü veya seyrek çalıların arasında bulunan sığ bir çukura yapar. Genellikle dört yumurta bırakılır. Türün üreme davranışının dikkat çekici özelliklerinden biri ebeveyn görevlerinin paylaşımıdır; dişi yumurtlama ve kuluçkanın erken döneminden sonra üreme bölgesini terk edebilir, kuluçkanın kalan kısmı ve yavruların korunması büyük ölçüde erkeğe kalabilir. Yavrular yumurtadan çıktıklarında hareketlidir ve kısa sürede kendi besinlerini aramaya başlar. Göç ve kışlama döneminde habitat seçimi oldukça geniştir. Tatlı veya tuzlu su bataklıkları, deltalar, lagünler, göl kıyıları, nehir ağızları, çamurluklar, tuzlalar, balık havuzları, taşkın alanları ve sığ rezervuarlar kullanılır. Diğer birçok kıyı kuşundan farklı olarak yalnızca çamurlu kıyıda kalmaz; bacaklarının izin verdiği daha derin sularda da düzenli olarak beslenir.

Kara Kızılbacak esas olarak hayvansal besinlerle beslenir. Sucul böcekler ve larvaları, küçük kabuklular, yumuşakçalar, solucanlar ve diğer omurgasızların yanı sıra küçük balıklar, iribaşlar ve küçük amfibiler de besinleri arasındadır. Avlanma tekniği birçok kıyı kuşundan daha hareketlidir. Sığ suda hızla yürüyerek gagasını suya veya çamura sokar, görülen avın peşinden ani yön değişiklikleri yapabilir. Sıklıkla karnına kadar suya girer; daha derin yerlerde yüzerek beslenmesi de karakteristiktir. Bazen baş ve boynunu tamamen suya daldırarak su altındaki avları yakalar. Gaga ucundaki hassasiyet sayesinde bulanık suda doğrudan görülemeyen küçük canlıları da bulabilir. Göç sırasında besin bakımından zengin sığ sulak alanlarda uzun süre kalarak enerji depolar. Su seviyesinin düşmesiyle ortaya çıkan çamurluklar ve küçük su birikintileri yoğun omurgasız barındırdığından önemli beslenme alanlarıdır. Gün içinde aktif olmakla birlikte uygun koşullarda alacakaranlıkta ve gece de beslenebilir.