Karabaş Martı

Karabaş Martı, Avrupa’nın büyük bölümünden Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden Batı Sibirya’ya kadar uzanan geniş Palearktik kuşakta yayılış gösterir. Kuzey ve doğudaki popülasyonların önemli bölümü göçmenken daha ılıman bölgelerde yaşayan kuşlar yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapabilir. Kışın kuşlar güneye ve batıya yayılarak Akdeniz, Karadeniz, Batı Avrupa, Kuzey Afrika ve Güney Asya’daki uygun alanlarda yoğunlaşır. Türkiye’de yıl boyunca görülebilen, özellikle göç ve kış döneminde çok yaygın bir martıdır. Deniz kıyıları, İstanbul Boğazı, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarının yanı sıra büyük iç göller, barajlar ve deltalar önemli toplanma alanlarıdır. Türkiye’deki kış ortası su kuşu sayımlarında en yüksek sayılara ulaşabilen türlerden biridir. İlkbaharda kuzeye hareket eden sürüler azalırken sonbahardan itibaren kuzey ve doğudan gelen bireylerle sayıları yeniden yükselir. Uygun iç sulak alanlarda yerel olarak üreyebilir.

Zarif yapılı, ince ve sivri kanatlı, küçük martılardan biridir. Üreme giysisindeki erişkinin başı adının düşündürdüğü gibi siyah değil, koyu çikolata kahverengisidir; uzaktan siyaha yakın görünebilir. Sırt ve kanat üstleri açık gri, boyun, göğüs ve alt taraf beyazdır. Gaga ve bacaklar koyu kırmızı, göz çevresinde ince beyaz bir halka bulunur. Kışın koyu başlık büyük ölçüde kaybolur; baş beyazlaşır ancak gözün arkasında belirgin koyu bir kulak lekesi kalır. Kanadın ön kenarındaki geniş beyaz alan ile siyah uçuş telekleri uçuşta karakteristik bir desen oluşturur. Genç bireylerde sırt ve kanatlarda kahverengi lekeler, kuyruk ucunda koyu bant ve daha soluk bacaklar görülür. Akdeniz Martısıyla karıştırılabilir; Karabaş Martının daha ince gagası, üreme dönemindeki kahverengi başlığı ve erişkinde kanat ucundaki siyah desen ayrımda önemlidir. Oldukça sesli bir türdür; kolonilerde ve beslenme alanlarında keskin, gürültülü ve tekrarlanan çağrıları sık duyulur.

Karabaş Martı yalnızca deniz kıyılarına bağlı değildir; iç sulak alanları yoğun biçimde kullanan bir martıdır. Göller, bataklıklar, deltalar, lagünler, nehirler, baraj gölleri, taşkın düzlükleri, kıyılar ve limanlarda görülür. Tarım arazileri, çayırlar ve kent içindeki parklar da özellikle beslenme amacıyla kullanılır. Üreme döneminde çoğunlukla göl ve bataklıkların adaları, sazlık kenarları, nemli çayırlar ve yırtıcılardan görece korunaklı alanlarda koloniler oluşturur. Koloniler birkaç çiftten binlerce çifte kadar değişebilir. Yuva zeminde bitki parçaları, kuru ot ve sazlardan yapılır; su seviyesinin yükseldiği alanlarda daha yüksek bir bitki platformuna dönüşebilir. Genellikle 2–3 yumurta bırakılır. Kuluçka ve yavru bakımına her iki eş de katılır. Koloni çevresine yaklaşan yırtıcılara karşı çok sayıda kuş birlikte havalanarak güçlü savunma yapar. Üreme dışında toplu geceleme alanları oluşturur ve gündüzleri beslenmek için çevredeki farklı habitatlara dağılır.

Son derece fırsatçı bir türdür ve beslenmesini bulunduğu ortamın kaynaklarına hızla uyarlayabilir. Böcekler ve larvaları, solucanlar, küçük kabuklular, yumuşakçalar, küçük balıklar ve diğer sucul omurgasızlar doğal besinlerinin önemli bölümünü oluşturur. Tarım alanlarında sürülen toprağın ardından ortaya çıkan solucan ve böcekleri toplar; zaman zaman traktörleri sürüler halinde takip eder. Sığ sularda yüzeyden besin alabilir, kısa dalışlarla küçük balıkları yakalayabilir ve uçan böcekleri havada kapabilir. Tohum, tahıl ve bazı meyveler de tüketilir. Kentlerde insan kaynaklı yiyeceklerden, balıkçılık artıklarından ve çöplerden yararlanması yaygındır. Kışın yüzlerce birey gündüz farklı beslenme alanlarına dağılıp akşam güvenli göl, kıyı veya rezervuarlardaki ortak geceleme alanlarında yeniden toplanabilir.