Karabatak

Karabatak, Avrupa, Asya, Afrika ve Avustralasya'nın geniş bölümünde yayılış gösteren, deniz kıyılarından büyük iç su sistemlerine kadar çok farklı ortamlarda yaşayabilen bir su kuşudur. Kuzey ve doğudaki popülasyonların bir bölümü göçmenken, daha ılıman bölgelerde yaşayanlar yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapar. Kışın kuzeydeki suların donmasıyla kuşlar güneye ve buz tutmayan kıyılara yönelir. Türkiye'de yıl boyunca görülen ve birçok bölgede üreyen yaygın bir türdür. Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarının yanı sıra büyük göller, deltalar, nehirler ve barajlarda düzenli olarak bulunur. Sonbahar ve kış aylarında kuzeyden gelen bireylerin katılmasıyla bazı sulak alanlardaki sayıları belirgin biçimde artabilir. Üreme dönemi dışında toplu yaşayan bir türdür; uygun beslenme alanlarında birlikte avlanan gruplar, akşamları ise ağaçlar, adacıklar veya kıyı kayalıklarında kalabalık geceleme toplulukları görülebilir. Besin durumuna göre günlük olarak dinlenme ve avlanma alanları arasında önemli mesafeler kat edebilir.

Karabatak uzun gövdeli, uzun boyunlu, güçlü gagalı ve koyu renkli iri bir su kuşudur. Erişkinlerin genel tüy rengi siyaha yakın olmakla birlikte iyi ışıkta sırt ve kanat örtülerinde bronzımsı veya yeşilimsi parlaklık görülebilir. Gaga uzun, güçlü ve ucunda balıkları kavramaya yarayan belirgin bir kanca taşır. Gaga tabanındaki çıplak deri sarı, boğaz çevresi beyazdır. Üreme döneminde baş ve boyunda ince beyaz tüyler gelişebilir; uyluk bölgesindeki belirgin beyaz leke de bu dönemde ortaya çıkar. Genç bireyler daha kahverengi olup boğaz, göğüs ve karın bölgeleri değişken ölçüde açık renkli olabilir. Uçarken boynunu ileri, ayaklarını geriye uzatır ve düzenli kanat vuruşları kullanır; sürüler zaman zaman çizgi veya düzensiz V düzeni oluşturur. Suda gövdesinin büyük kısmı batık halde yüzer, uzun boyun ve baş yüzeyin üzerinde belirgin kalır. Dalıştan önce küçük bir sıçramayla suyun altına geçebilir. Tüyleri ördekler kadar su geçirmez olmadığından dinlenirken kanatlarını iki yana açarak kurutması en tanınmış davranışlarından biridir. Küçük Karabataktan belirgin biçimde daha güçlü yapılı, daha iri başlı ve kalın boyunludur; yüzündeki sarı-beyaz desen de teşhiste yardımcıdır.

Karabatak hem tatlı hem de tuzlu sularda yaşayabilen son derece uyumlu bir türdür. Deniz kıyıları, korunaklı koylar, haliçler, deltalar, lagünler, büyük göller, barajlar, geniş nehirler ve balık bakımından zengin başka su alanlarını kullanır. Temel gereksinimleri avlanabileceği yeterince açık su, bol balık ve güvenli dinlenme veya yuvalama noktalarının bulunmasıdır. Üreme kolonileri kıyı kayalıklarında, adacıklarda veya suya yakın yüksek ağaçlarda kurulabilir. Ağaçlarda yuvalayan kolonilerde aynı ağaç üzerinde birden fazla yuva bulunabilir. Yuva dallardan yapılmış geniş bir platformdur; saz, ot ve çevreden toplanan farklı malzemelerle desteklenebilir. Aynı koloniler ve yuvalar yıllar boyunca tekrar kullanılabilir. Üreme dışında kıyıdaki kayalar, mendirekler, kazıklar, küçük adalar ve su kenarındaki ağaçlar dinlenme alanı olarak kullanılır. İnsan yapımı rezervuar ve barajlara kolay uyum sağlayabilmesi iç bölgelerdeki dağılımını genişletmiştir. Koloni çevresinde biriken dışkı zamanla ağaçların ve bitki örtüsünün yapısını değiştirebilir. Balıkçılık yapılan alanlarda insanlarla çatışma yaşayabilmesine rağmen, doğal ve yapay çok farklı su sistemlerinden yararlanabilmesi türün geniş yayılışındaki temel etkenlerden biridir.

Karabatağın beslenmesi büyük ölçüde balıklardan oluşur. Av türleri bulunduğu su ortamına göre değişir ve çoğunlukla bölgede bol bulunan, kolay yakalanabilen balıklardan yararlanır. Avlanırken su yüzeyinden dalar ve güçlü ayaklarını kullanarak su altında ilerler; kanatlarını genellikle gövdesine yakın tutar. Balığı su altında yakaladıktan sonra çoğunlukla yüzeye çıkar, avı baş kısmından başlayacak biçimde çevirerek bütün olarak yutar. Tek başına avlanabildiği gibi balık sürülerini sığ bölgelere yönlendiren toplu avlanma grupları da oluşturabilir. Avlanma derinliği ve süresi suyun yapısına ve balıkların bulunduğu seviyeye göre değişir. Balıkların yanı sıra daha seyrek olarak kabuklular ve diğer sucul canlılardan da yararlanabilir. Başarılı dalış yeteneği sayesinde hem kıyısal denizlerde hem de bulanık iç sularda etkili biçimde beslenebilir.