Karagerdanlı Dalgıç

Karagerdanlı Dalgıç, Kuzey Yarımküre’nin yüksek enlemlerine bağlı geniş yayılışlı, göçmen bir dalgıç türüdür. Başlıca üreme alanları İskoçya’nın kuzeyi ve kuzeybatısından İskandinavya, Finlandiya ve kuzey Rusya’ya, oradan Sibirya boyunca doğuya uzanan tayga ve tundra kuşağında yer alır. Üreme mevsimi sona erip kuzey gölleri donmaya başladığında daha ılıman bölgelere göç eder. Avrupa ve Batı Asya popülasyonları kışı Kuzey Denizi, Baltık, kuzeydoğu Atlantik kıyıları, Akdeniz, Karadeniz ve Hazar Denizi çevresinde geçirir. Türkiye üreme alanının dışında kalır; tür burada esas olarak kış göçmeni ve geçit kuşudur. Özellikle Karadeniz kıyıları önemli kışlama alanlarının güney kesimlerinden biridir. Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarında, koylarda ve lagün çevrelerinde de görülebilir. Göç sırasında büyük iç sularda kısa süreli konaklamalar yapabilse de Türkiye’deki gözlemlerin önemli bölümü deniz ve kıyı kökenlidir.

Orta büyüklükte, uzun gövdeli ve su yaşamına son derece iyi uyum sağlamış bir dalgıçtır; yaklaşık 58–75 cm boya ve 110–130 cm kanat açıklığına ulaşabilir. Gövdesi suda alçak durur, boynu güçlü, başı nispeten köşeli, gagası düz, sivri ve hançer biçimindedir. Bacaklarının vücudun çok gerisinde bulunması su altında güçlü itiş sağlar, fakat karada yürümesini zorlaştırır. Üreme giysisindeki erişkin çok belirgindir: baş ve ense kül grisi, boğaz ve ön boyun parlak siyahtır. Boynun yanlarında ince siyah-beyaz dikey çizgiler, sırt ve omuzlarda düzenli beyaz lekelerin oluşturduğu çarpıcı siyah-beyaz desen görülür. Alt taraf büyük ölçüde beyaz, gözler koyu kırmızıdır. Erkek ve dişi benzerdir. Kış giysisinde gösterişli desen kaybolur; üst taraf koyu gri-siyaha, yüzün altı, boğaz ve ön boyun beyaza döner. Bu dönemde Kızılgerdanlı Dalgıç ile karıştırılabilir. Daha güçlü ve düz gagası, koyu üst tarafı, baş-boyun biçimi ve su üzerinde görülebilen beyaz arka yan bölgesi ayırımda yararlıdır. Gençler kış giysisindeki erişkinlere benzer, ancak üst taraflarında ince pullu bir görünüm bulunabilir. Sudan havalanırken yüzeyde uzun bir mesafe koşarak hız kazanması karakteristiktir.

Üreme döneminde çoğunlukla kuzey tayga ve tundra kuşağındaki büyükçe, derin ve balık bakımından verimli tatlı su göllerini tercih eder. Küçük adacıklar, yarımadalar, sakin koylar ve korunaklı kıyılar yuvalama için önemlidir. Karada hareket kabiliyeti zayıf olduğundan yuva hemen su kenarında, kolayca suya girebileceği bir noktaya kurulur. Yuva genellikle sucul bitkilerden oluşan basit bir platform ya da kıyıdaki sığ bir çöküntüdür. Su seviyesi değişikliklerine ve insan rahatsızlığına duyarlıdır. Üreme dönemi dışında habitat tercihi değişir. Kışın çoğunlukla buz tutmayan denizlerde, korunaklı kıyı sularında, körfezlerde, koylarda ve kıyıya yakın kesimlerde bulunur. Büyük göller, nehir ağızları ve lagünler göç sırasında kullanılabilir. Zamanının büyük bölümünü su üzerinde geçirir. Güçlü yüzücü ve dalıcı olması açık sularda uzun süre kalmasını sağlar.

Beslenmesinin temelini balıklar oluşturur ve avını çoğunlukla yüzeyden dalarak yakalar. Dalıştan önce başını kısmen suya sokup çevreyi kontrol edebilir; ardından güçlü ayaklarıyla su altında ilerleyerek avını takip eder. Çoğu avlanma dalışı nispeten sığ sularda gerçekleşse de gerektiğinde daha derine iner ve su altında çevik biçimde yön değiştirebilir. Balıkları sivri gagasıyla kavrar ve genellikle baş kısmından başlayarak yutar. Balıkların yanında kabuklular, yumuşakçalar ve çeşitli sucul böcekler de besinleri arasındadır; balığın az olduğu üreme göllerinde omurgasızların önemi artabilir. Yavrular ilk dönemlerinde ebeveynlerin getirdiği küçük sucul böcekler ve küçük balıklarla beslenir; büyüdükçe diyetlerindeki balık oranı yükselir. Kışın denizel ortama geçtiğinde küçük kıyı balıkları ve erişilebilir diğer su canlılarından yararlanır. Geriye yerleşmiş güçlü bacakları ve perdeli ayakları onu su altında son derece etkin bir avcı yapar. Besin bulunabilirliği üreme başarısını etkilediğinden temiz, sakin ve balıkça zengin göller kuzeydeki üreme alanları için özel önem taşır.