Karakarınlı Kumkuşu

Karakarınlı Kumkuşu, Kuzey Yarımküre’nin tundra ve Arktik bölgelerinde üreyen, çok geniş dağılımlı göçmen bir kıyı kuşudur. Üreme alanları İzlanda ve Britanya’nın kuzeyinden İskandinavya ve Rusya üzerinden Sibirya’nın doğusuna kadar uzanır. Üreme sonrasında güneye göç ederek Avrupa kıyıları, Akdeniz havzası, Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya’da kışlar. Türkiye’de özellikle göç dönemlerinde ve kış aylarında görülen düzenli bir türdür. Deltalar, lagünler, tuz gölleri ve geniş çamur düzlüklerinde uygun koşullarda kalabalık sürüler oluşturabilir. İlkbaharda kuzeye hareket eden kuşların geçişi mart sonundan mayısa kadar sürerken, güneye dönüş temmuzda başlayabilir ve sonbahar boyunca devam eder. Üreme dönemi dışında oldukça sosyaldir; kendi türünden büyük sürülerin yanı sıra diğer küçük kumkuşlarıyla karışık topluluklar oluşturur. Gelgitli kıyılarda sürüler su seviyesini takip ederek beslenme ve dinlenme alanları arasında düzenli hareket eder.

Kompakt gövdeli, orta uzunlukta bacaklı ve hafifçe aşağı kıvrılan ince gagalı küçük bir kumkuşudur. Üreme giysisinde sırtı kızıl-kahverengi, siyah ve açık renkli tüylerin oluşturduğu canlı bir desene sahiptir. Baş ve göğüs ince koyu çizgilidir; karnın ortasındaki geniş siyah leke türün en karakteristik özelliğidir ve Türkçe adının kaynağıdır. Kış giysisinde bu siyah alan tamamen kaybolur; üst taraf tekdüze soğuk gri, alt taraf beyazımsı olur ve göğüste hafif gri çizgilenme görülebilir. Genç bireyler sıcak kahverengi ve pullu üst taraflarıyla daha desenlidir; karınlarında siyah leke yerine koyu benekler bulunabilir. Gaga uzunluğu bireyler ve cinsiyetler arasında değişkenlik gösterebilir. Uçuş sırasında kanattaki açık renkli bant ve beyaz kuyruk sokumunun ortasından geçen koyu bölüm belirgindir. Kara Karınlı Kumkuşu özellikle kış giysisinde diğer küçük Calidris türleriyle karışabilir; hafif aşağı kıvrık gaga, gövde yapısı, göğüs deseni ve beslenme hareketlerinin birlikte değerlendirilmesi teşhiste önemlidir.

Üreme döneminde tundradaki nemli çayırlar, yosunlu ve sazlı bataklıklar, turbalıklar, gölcük çevreleri ve alçak bitki örtüsüne sahip açık alanları kullanır. Yuvasını yerde, kısa bitkilerin arasında iyi gizlenmiş sığ bir çukura yapar ve içini kuru otlar ile yapraklarla döşer. Çoğunlukla dört yumurta bırakır. Kuluçkaya her iki ebeveyn katılabilir; yumurtadan çıkan yavrular kısa sürede yuvayı terk ederek kendi besinlerini aramaya başlar. Göç ve kışlama dönemlerinde yaşam alanı belirgin biçimde değişir. Deniz kıyısındaki çamur düzlükleri, haliçler, deltalar, lagünler, tuzlalar ve sığ kıyılar temel habitatlarıdır. İç kesimlerde tuz gölleri, taşkın düzlükleri, sığ göletler ve suyu çekilmiş sulak alanların çamurlu kenarlarını kullanır. Beslenebilmesi için geniş, yumuşak çamurlu veya çok sığ alanların bulunması özellikle önemlidir.

Karakarınlı Kumkuşu başta küçük omurgasızlar olmak üzere oldukça çeşitli besinlerden yararlanır. Böcekler ve larvaları, küçük kabuklular, halkalı solucanlar, yumuşakçalar ve diğer küçük dip canlıları temel besinlerini oluşturur. Üreme alanlarında özellikle böcekler ve larvaları önem kazanırken kıyılardaki göç ve kışlama alanlarında solucanlar, kabuklular ve yumuşakçaların payı artar. Sığ suda veya ıslak çamur üzerinde hızlı adımlarla ilerlerken gagasını yüzeye art arda batırarak av arar. Gaganın hassas ucu sayesinde çamurun içinde doğrudan göremediği canlıları algılayabilir; yüzeyde gördüğü küçük avları da doğrudan toplar. Sürü halinde beslenen kuşlar kıyı çizgisinin ilerleyip çekilmesini takip ederek sürekli yer değiştirir. Göç sırasında uygun sulak alanlarda yoğun biçimde beslenip yağ depolaması, kuzeydeki üreme alanları ile kışlama bölgeleri arasındaki uzun yolculuklarını sürdürebilmesi açısından büyük önem taşır.