Karakulaklı Kuyrukkakan

Karakulaklı Kuyrukkakan, Akdeniz havzasının doğu kesimleri ile Balkanlar, Anadolu, Kafkasya ve Orta Doğu'nun açık, sıcak ve taşlık arazilerinde üreyen göçmen bir kuyrukkakandır. Avrupa'da Balkan Yarımadası ve Ege çevresinde yoğunlaşan dağılımı doğuya doğru Türkiye üzerinden Kafkasya, Levant ve İran'ın batısına uzanır. Uzun mesafeli göçmendir; üreme dönemi sona erdiğinde güneye hareket ederek kışı Sahra'nın güneyindeki Afrika'da geçirir ve ilkbaharda yeniden kuzeye döner. Türkiye türün ana üreme alanlarından biridir. Ege ve Akdeniz bölgelerindeki kayalık yamaçlardan İç Anadolu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun kurak açık arazilerine kadar geniş bir coğrafyada uygun habitatlarda görülür. İlkbaharda Afrika'dan gelen bireyler kısa süre içinde üreme bölgelerine dağılır; sonbaharda ise kıyılar ve açık araziler boyunca güneye yönelir. Dağılımı sürekli değildir; kayalık, seyrek bitkili ve sıcak mikrohabitatların varlığına bağlı olarak yerel yoğunluklar gösterir.

Karakulaklı Kuyrukkakan ince yapılı, uzun bacaklı, dik duruşlu ve belirgin siyah-beyaz kuyruk desenine sahip bir kuyrukkakandır. Üreme giysisindeki erkek son derece dikkat çekicidir. Tepe, ense ve sırt beyazımsı veya açık krem tonlarında, kanatlar koyu siyahtır. Yüzde göz çevresini ve kulak örtülerini kapsayan siyah alan belirgin bir maske oluşturur. Boğazın siyah veya açık olması bireysel ve coğrafi farklılık gösterebilir. Göğüs ve alt taraf açık kremden sıcak sarımsı tonlara kadar değişebilir. Kuyruk beyaz zemin üzerinde siyah uç bandı ve ortadaki koyu merkez tüyleriyle kuyrukkakanlara özgü ters T biçimli deseni gösterir. Dişi daha kahverengimsi ve soluktur; siyah alanların yerini çoğunlukla koyu kahverengi tonlar alır. Genç bireyler benekli ve pullu görünüşlüdür. Alaca Kuyrukkakan ve diğer açık renkli Oenanthe türleriyle karıştırılabilir; yüz maskesinin yapısı, sırt rengi, kanatların koyuluğu ve özellikle kuyruk deseni birlikte değerlendirilmelidir. Yerde hızlı sıçramalarla ilerler, ardından kaya, taş, çit veya çalı tepesi gibi açık bir tüneğe çıkar. Kuyruğunu ve kanatlarını zaman zaman hareket ettirmesi tipiktir. Ötüşü kısa, değişken ve melodik bölümlerin arasına sert, cızırtılı notaların katıldığı cümlelerden oluşur; başka kuşların seslerini taklit eden bölümler de duyulabilir.

Karakulaklı Kuyrukkakan sıcak, kurak ve açık karakterli habitatlara güçlü biçimde bağlıdır. Kayalık yamaçlar, taşlık tepeler, kuru vadiler, seyrek çalılı makilikler, açık bozkırlar, taş duvarlı tarım alanları, terk edilmiş taş ocakları ve bitki örtüsü zayıf dağ etekleri başlıca yaşam alanlarıdır. Yoğun orman ve sık bitki örtüsünden kaçınır; kısa otlu veya çıplak zeminin, kaya çıkıntılarının ve avı gözleyebileceği tüneklerin bir arada bulunması önemlidir. Akdeniz kuşağında yanmış veya aşırı seyrelmiş çalılık alanlardan da yararlanabilir. Üreme bölgesine gelen erkekler belirgin kaya ve çalı tepelerinden ötüp alanlarını savunur. Yuva çoğunlukla kaya yarığına, taşların arasındaki boşluğa, kuru taş duvara, oyuklara veya benzeri korunaklı bir noktaya yerleştirilir. Yuva odacığı kuru otlar, ince kökler ve bitkisel liflerden hazırlanır; iç kısmı daha yumuşak malzemelerle döşenir. Yuva girişinin önünde veya çevresinde küçük taş parçaları bulunabilir. Beslenme için yuvanın yakınında açık zeminlerin bulunması önem taşır. Geleneksel tarım peyzajındaki taş duvarlar, seyrek otlatılan meralar ve açık çalılıklar uygun habitat sağlayabilir. Buna karşılık açık arazilerin yoğun ağaçlandırmayla kapanması, çalılıkların sıklaşması, yapılaşma ve taşlık habitatların dönüştürülmesi yaşam alanlarının niteliğini azaltabilir.

Karakulaklı Kuyrukkakan esas olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlarla beslenir. Kınkanatlılar, karıncalar, çekirgeler, küçük kelebek ve güveler, tırtıllar, sinekler, örümcekler ve çeşitli larvalar diyetinde yer alır. Avını çoğunlukla açık zeminde yakalar. Bir kaya veya çalı üzerinden çevreyi gözler, avı fark ettiğinde hızla yere iner ve yakaladıktan sonra yeniden bir tünek noktasına çıkabilir. Taşların çevresini ve seyrek bitkilerin arasını yürüyerek de araştırır; uçan böcekleri kısa hava saldırılarıyla yakalayabilir. Yaz sonu ve göç döneminde böceklerin yanında küçük meyveler ve diğer bitkisel besinlerden sınırlı ölçüde yararlanabilir. Açık, güneş alan ve böcek bakımından zengin zeminler başarılı beslenme için özellikle önemlidir.