Karasırtlı martı

Karasırtlı Martı, Avrupa'nın kuzey ve batı kesimlerinden İskandinavya ve Finlandiya üzerinden kuzeybatı Rusya'ya kadar uzanan geniş bir bölgede üreyen göçmen bir martıdır. Britanya Adaları, Kuzey Denizi ve Baltık çevresinde önemli üreme toplulukları bulunur. Kuzey ve doğudaki popülasyonlar daha belirgin göçmenken Batı Avrupa'daki bazı kuşlar yıl boyunca üreme bölgelerinin yakınında kalabilir. Sonbaharda güneye yönelen bireyler Batı ve Güney Avrupa, Akdeniz havzası, Karadeniz, Orta Doğu ve Afrika'ya kadar ulaşır. Doğudaki popülasyonların bir bölümü kışı Doğu Afrika ve daha güneyde geçirir. Türkiye türün düzenli göç ve kışlama alanı içerisindedir. Özellikle kıyılarda, Marmara, Ege, Akdeniz ve Karadeniz çevresinde görülür; göç dönemlerinde iç bölgelerdeki büyük göller, barajlar ve sulak alanlarda da ortaya çıkabilir. Türkiye'de farklı alt türlere ait bireylerin görülmesi, özellikle büyük martıların teşhisini daha karmaşık hale getirebilir.

Karasırtlı Martı, uzun kanatlı, nispeten ince gövdeli ve zarif yapılı büyük bir martıdır. Erişkinlerin başı, boynu, göğsü, karnı ve kuyruğu beyaz; sırtı ve kanat üstleri koyu gri ile siyaha yakın tonlardadır. Kanat uçları siyah olup dış teleklerde beyaz lekeler bulunur. Gaga sarı, güçlü ve alt gaganın ucuna yakın bölümü kırmızı lekelidir. Bacaklar erişkinlerde belirgin sarıdır. Kışın baş ve boyunda değişen yoğunlukta kahverengimsi çizgilenme görülebilir. Erkek ve dişi benzer görünüştedir. Genç bireyler yoğun kahverengi desenli olup erişkin görünümüne birkaç yıl içinde kademeli olarak ulaşır. Gümüş Martıdan daha koyu sırtı ve sarı bacaklarıyla ayrılır. Büyük Karasırtlı Martı ise çok daha iri ve ağır yapılıdır, bacakları pembemsidir. Sarıbacaklı Martıyla ayrımı daha güçtür; sırt tonu, baş yapısı, kanat deseni ve gövde oranları birlikte değerlendirilmelidir. Uçuşta uzun ve nispeten dar kanatları dikkat çeker; güçlü fakat hafif görünümlü kanat vuruşlarıyla uzun mesafeler kat edebilir.

Karasırtlı Martı hem denizel hem karasal ortamlardan yararlanabilen uyumlu bir türdür. Doğal üreme alanları kıyı adaları, kayalık ve kumlu sahiller, kumullar, fundalıklar ve açık kıyı düzlükleridir. Bazı bölgelerde göl adalarında, bataklık çevrelerinde ve denizden uzaktaki açık arazilerde de ürer. Kentleşmeye uyum sağlayan popülasyonlar bina çatılarını yuvalama alanı olarak kullanabilir. Yuva yerde veya çatılarda oluşturulan sığ bir çukur olup otlar ve çeşitli bitkisel malzemelerle döşenir. Çoğunlukla koloniler halinde ürer. Üreme dışındaki dönemde limanlar, haliçler, kumsallar, lagünler, nehir ağızları ve açık denizin yanı sıra göller, rezervuarlar, tarım arazileri ve kent çevrelerinde de bulunur. Bireyler beslenme konusunda farklı alışkanlıklar geliştirebilir; bazıları denizde beslenirken bazıları tarım alanları ve kentleri daha yoğun kullanır. Gece toplu dinlenme alanları olarak güvenli kıyılar, adalar ve büyük iç sular tercih edilebilir.

Karasırtlı Martı fırsatçı bir hepçildir. Balıklar, kabuklular, yumuşakçalar, solucanlar, böcekler ve diğer omurgasızların yanı sıra kuş yumurtaları, yavrular ve küçük omurgalılarla beslenebilir. Denizde yüzeye yakın balıkları yakalar ve balıkçı teknelerini takip ederek avcılık artıklarıyla beslenebilir. Kıyılarda gelgitin açığa çıkardığı canlıları toplarken tarım alanlarında solucan ve böcek arar. Kentlerde ve çöplüklerde insan kaynaklı yiyeceklerden de yararlanır. Beslenme yöntemi bulunduğu bölgeye ve bireysel alışkanlıklara göre değişir; bazı kuşlar yaşamları boyunca belirli beslenme alanlarını düzenli olarak kullanabilir.