Akkaşlı Çıvgın

Akkaşlı Çıvgın, Orta Asya’nın yüksek dağlık bölgelerinde üreyen ve kışlamak için güneye inen uzun mesafeli göçmen bir çıvgındır. Üreme alanları Altaylar, Tanrı Dağları, Pamirler ve Himalayalar boyunca uzanarak Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Afganistan ve çevresindeki dağlık bölgeleri kapsar. Kışı ağırlıklı olarak Pakistan, Hindistan ve çevresindeki Güney Asya bölgelerinde geçirir. Sonbahar göçünde bazı bireyler normal güzergâhlarının oldukça batısına saparak Orta Doğu ve Avrupa’ya ulaşır. Türkiye’de nadir ve düzensiz bir konuktur; çoğunlukla sonbahar ve kış döneminde tek bireyler halinde kaydedilir. Türkiye’de Samsun, Muğla, Hatay ve İstanbul gibi birbirinden uzak bölgelerden kayıtlarının bulunması, belirli bir düzenli göç hattından çok dağınık sapma hareketleriyle ülkeye ulaştığını düşündürür. Bazı bireylerin uygun alanlarda haftalarca, hatta kış boyunca kalabilmesi mümkündür. Türkiye’deki kayıtların artması türün özellikle sesinin daha iyi tanınması ve nadir ötücülerin daha dikkatli aranmasıyla da ilişkilidir.

Küçük, hareketli ve genel görünüşü yeşilimsi-gri olan bir çıvgındır. Üst taraf mat zeytin yeşili veya gri-yeşil, alt taraf kirli beyazdır. Başta uzun ve belirgin açık renkli kaş çizgisi bulunur; gözün üzerinden geçen koyu çizgi kaşı daha belirgin hale getirir. Kanatta bir belirgin açık renkli bant ile bunun önünde çoğunlukla daha silik ikinci bir bant görülür. Üçüncül uçuş tüylerinin açık kenarları kanatta ince çizgiler oluşturur. Gaga küçük ve koyu, bacaklar genellikle koyu kahverengi veya siyahımsıdır. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından benzerdir. En çok Sarı Kaşlı Çıvgın ile karıştırılır. Akkaşlı Çıvgın genel olarak daha mat, daha gri ve daha az sarı-yeşil görünür; kanat bantları, özellikle öndeki bant daha siliktir. Sarı Kaşlı Çıvgında görülen canlı sarımsı tonlar ve güçlü kanat deseni genellikle daha belirgindir. Ancak tüy özellikleri değişken olduğundan iki türün ayrımında ses son derece önemlidir. Akkaşlı Çıvgının karakteristik, iki parçalı ve tiz çağrısı çoğu zaman güvenilir teşhisin anahtarını oluşturur.

Üreme döneminde Orta Asya’nın dağlık kuşağındaki iğne yapraklı ve karışık ormanlarda yaşar. Ladin, köknar ve ardıç topluluklarının bulunduğu yüksek dağ yamaçları, orman açıklıkları, çalılıklarla bölünmüş ağaçlık alanlar ve ağaç sınırına yakın bölgeler başlıca habitatlarıdır. Yuvasını çoğunlukla yere yakın veya zeminde, otların, köklerin ve alçak bitki örtüsünün arasında iyi gizlenmiş biçimde kurar. Yuva bitkisel lifler, kuru otlar, yosun ve benzeri yumuşak materyallerden oluşturulur. Göç ve kışlama dönemlerinde habitat seçimi daha geniştir. Yaprak döken ormanlar, çalılıklar, dere boyları, parklar, bahçeler ve yoğun ağaçlık şehir alanları kullanılabilir. Nadir olarak ulaştığı Türkiye ve Avrupa’da özellikle korunaklı parklar, kıyıdaki ağaçlık alanlar ve böcek bulabileceği çalılıklar içerisinde uzun süre kalabilir. Sürekli hareketli olduğundan çoğunlukla ağaç ve çalıların orta ve üst bölümlerinde aranır.

Akkaşlı Çıvgın ağırlıklı olarak küçük omurgasızlarla beslenir. Küçük sinekler, yaprak bitleri, kınkanatlılar, tırtıllar, böcek yumurtaları ve larvaları ile örümcekler temel besinleri arasındadır. Beslenirken son derece hareketlidir; dallar ve yapraklar arasında sürekli ilerleyerek yaprakların alt yüzlerini, ince sürgünleri ve dal uçlarını araştırır. Küçük avları yüzeyden topladığı gibi kısa uçuşlarla havadaki böcekleri de yakalayabilir. Serin dönemlerde güneş alan ve böcek etkinliğinin daha yüksek olduğu ağaçlık bölümlere yönelir. Göç sırasında küçük böceklerin yoğunlaştığı korunaklı çalılıklar önemli beslenme alanlarıdır. Kışlama bölgelerinde de günün büyük bölümünü ağaç ve çalıların içerisinde aktif biçimde besin arayarak geçirir.