Karatavuk

Karatavuk, Avrupa'nın hemen tamamından Kuzey Afrika'nın kıyı kuşağına, Anadolu ve Kafkasya üzerinden Orta Asya'nın bazı kesimlerine kadar geniş bir doğal dağılıma sahip, en tanınmış ardıç türlerinden biridir. Hareketliliği bölgeye göre belirgin biçimde değişir. Batı ve Güney Avrupa ile ılıman bölgelerdeki kuşların önemli bölümü yerleşikken, kuzey ve doğudaki popülasyonların bir kısmı sonbaharda daha ılıman bölgelere göç eder. Türkiye'de yaygın ve büyük ölçüde yerleşik bir türdür; Trakya'dan Anadolu'nun birçok kesimine kadar uygun ağaçlık ve çalılık habitatlarda yıl boyunca görülebilir. Karadeniz'in nemli ormanları, Marmara ve Ege'nin ağaçlıklı alanları, Akdeniz makileri, vadi tabanları, parklar ve bahçeler önemli yaşam alanlarıdır. Şehir yaşamına da başarılı biçimde uyum sağlamıştır.

Karatavuk güçlü gövdeli, nispeten uzun kuyruklu, yuvarlak kanatlı ve yerde beslenmeye uyumlu sağlam bacaklı bir ardıçtır. Erişkin erkek neredeyse bütünüyle parlak veya mat siyah tüyleri, sarı-turuncu gagası ve gözü çevreleyen belirgin sarı halkasıyla kolay tanınır. Dişi ise koyu kahverengidir; boğaz ve göğüs daha açık, hafif benekli veya çizgili olabilir ve gagası çoğunlukla koyu kahverengi tonlardadır. Genç bireyler dişiye benzemekle birlikte üst ve alt tarafta daha belirgin açık benekler ve çizgiler taşır. İlk sonbahardaki genç erkeklerde siyah erişkin tüyleri ile kahverengi gençlik tüyleri bir arada görülebilir. Yerde çoğunlukla birkaç hızlı sıçramayla ilerler, ardından başını kaldırıp çevresini dinleyerek hareketsiz kalır. Rahatsız edildiğinde uzun kuyruğunu hafifçe kaldırarak çalılığa doğru hızla uzaklaşabilir. Uçuşu doğrudan ve hızlıdır. Erkeğin ötüşü türün en karakteristik özelliklerindendir: yüksek bir ağaç, çatı veya anten gibi belirgin bir noktadan söylenen berrak, güçlü, flütü andıran ve melodik cümlelerden oluşur. Özellikle ilkbaharda gün doğumu ve akşam saatlerinde yoğun biçimde öter. Alarm sesi ise keskin, tekrarlanan ve gürültülü çağrılardan oluşur; yuva çevresinde bu sesler oldukça dikkat çekici hale gelebilir.

Karatavuk çok farklı habitatlara uyum gösterebilmesine rağmen, güvenli saklanma ve yuvalama sağlayan yoğun bitki örtüsü ile yerde beslenebileceği açık veya yaprak döküntülü alanların birlikte bulunmasını tercih eder. Yaprak döken ve karışık ormanlar, orman kenarları, dere boyları, çalılıklar, makilikler, fundalıklar, tarım arazilerindeki çit ve ağaç sıraları, meyve bahçeleri, mezarlıklar, şehir parkları ve bahçeler kullanılabilir. Kentlerde çim alanlarla sık çalıların yan yana bulunması özellikle elverişlidir. Yuva çoğunlukla dişi tarafından sık bir çalıya, sarmaşık arasına, ağaç çatalına, duvar çıkıntısına veya insan yapılarındaki korunaklı bir bölüme kurulur. Kuru ot, yaprak, ince dal ve bitkisel liflerden oluşturulan sağlam fincan biçimli yapının iç kısmında çamurla güçlendirilmiş bir tabaka bulunması karakteristiktir. Bir üreme mevsiminde uygun koşullarda birden fazla kez yuvalayabilir. Erkek yuva çevresindeki bölgeyi ötüş ve kovalamalarla savunur; yavrular çıktıktan sonra her iki ebeveyn de beslemeye katılır. Türkiye'deki çalışmalar da yuva yeri seçiminde bitki örtüsü ve gizlenmenin önemini göstermektedir.

Karatavuk hepçildir ve beslenmesini mevsime göre belirgin biçimde değiştirir. İlkbahar ve yazın solucanlar, kınkanatlılar, tırtıllar, çeşitli böcek larvaları, örümcekler, salyangozlar ve diğer küçük omurgasızlar ağırlık kazanır. Yerde sıçrayarak ilerler, yaprak döküntülerini gagasıyla çevirir ve toprağı dikkatle dinleyip yoklayarak özellikle solucanları çıkarır. Yaz sonu, sonbahar ve kışın meyveler beslenmede daha büyük yer tutar; böğürtlen, mürver, alıç, kuşburnu, sarmaşık ve başka yabani bitkilerin meyvelerinden yararlanır. Bu davranışıyla çeşitli bitkilerin tohumlarının yayılmasına da katkı sağlar. Şehirlerde doğal besinlerin yanında insanlar tarafından bırakılan uygun yiyeceklerden de yararlanabilir.