Ketenkuşu

Ketenkuşu, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzey Afrika ve Anadolu üzerinden Kafkasya, Orta Doğu ve Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir yayılışa sahip ispinozgillerden bir ötücüdür. Batı ve güneydeki popülasyonların önemli bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yaparken, kuzey ve doğuda üreyen bireyler sonbaharda daha ılıman bölgelere göç eder. Kış aylarında Akdeniz havzası ve Anadolu'da kuzeyden gelen kuşların katılımıyla sayıları artabilir. Türkiye'de uygun açık habitatların bulunduğu hemen bütün bölgelerde görülebilir; birçok bölgede ürer ve yıl boyunca varlığını sürdürür. Dağılımı özellikle tarım alanları, bozkırlar, çalılık yamaçlar ve kırsal peyzajlarla yakından ilişkilidir. Üreme döneminde çiftler ve küçük topluluklar halinde bulunurken yaz sonundan itibaren daha sosyal hale gelir. Sonbahar ve kışın diğer tohumcul ispinozlarla birlikte kalabalık sürüler oluşturabilir. Bu sürüler besin durumuna göre tarlalar, anızlar ve yabani otlarla kaplı açık alanlar arasında düzenli olarak yer değiştirebilir.

Ketenkuşu ince gövdeli, nispeten uzun kuyruklu, küçük başlı ve kısa, konik gagalı zarif bir ispinozdur. Üreme giysisindeki erişkin erkek kolay tanınır; alın ve göğsün iki yanında canlı kırmızı alanlar bulunur, baş gri, sırt sıcak kestane-kahverengi, boğaz ise daha açık renklidir. Karın açık, böğürler hafif çizgilidir. Kanatlar koyu renklidir ve uçuş teleklerinin açık kenarları kapalı kanatta belirgin açık çizgiler oluşturur. Kuyruk çatallı görünüşlü, koyu renkli ve dış teleklerin kenarları açıktır. Kışın erkeklerin kırmızı bölgeleri tüylerin açık kenarları nedeniyle büyük ölçüde gizlenir ve genel görünüm daha kahverengimsi olur; ilkbaharda bu kenarlar aşındıkça kırmızı renk belirginleşir. Dişide kırmızı alanlar bulunmaz; üst taraf kahverengi, alt taraf açık renkli ve belirgin koyu çizgilidir. Genç bireyler dişiye benzer ancak daha yoğun çizgilenme gösterebilir. Uçuşu hızlı ve belirgin biçimde dalgalıdır. Yerde beslenirken kısa sıçramalarla ilerler, sık sık çalı veya tellere çıkar. Erkeğin ötüşü hızlı, akıcı ve müzikal cümlelerden oluşur; çeşitli cıvıltı ve triller birbirine bağlanır. Üreme döneminde açık bir çalı, tel veya dal üzerinden uzun süre ötebilir.

Ketenkuşu sık ve kapalı ormanlardan kaçınan, açık alanlarla çalı örtüsünün bir arada bulunduğu habitatlara bağlı bir türdür. Çalılıklarla bölünmüş tarım arazileri, meralar, bozkırlar, fundalıklar, taşlık ve çalılı yamaçlar, tarla sınırları, bağlar, seyrek ağaçlı kırsal alanlar ve orman açıklıkları başlıca yaşam ortamlarıdır. Yabani otların bol olduğu işlenmemiş arazi parçaları özellikle beslenme açısından değerlidir. Üreme döneminde yuva için sık ve korunaklı çalılara ihtiyaç duyar; dikenli çalılar, fundalar ve yoğun genç ağaçlar sıklıkla kullanılır. Yuva çoğunlukla yere fazla uzak olmayan, dışarıdan görülmesi güç bir noktaya yerleştirilir. Dişi tarafından yapılan fincan biçimli yuva kuru otlar, ince kökler, saplar ve bitkisel liflerden oluşturulur; iç kısmı daha yumuşak otlar ve tüy benzeri malzemelerle döşenir. Üreme dışında belirli bir bölgeye bağlılığı azalır ve sürüler geniş açık alanlarda dolaşır. Kışın anızlar, nadas alanları ve tohumlu yabani otların bırakıldığı tarla kenarları önemli beslenme sahalarıdır. Yoğun tarım uygulamaları, tarla kenarlarının temizlenmesi, çalılıkların kaldırılması ve yabani tohum kaynaklarının azalması yaşam alanının kalitesini düşürebilir. Geleneksel tarım mozaiğinin korunması hem yuvalama hem de yıl boyunca beslenme açısından tür için önem taşır.

Ketenkuşu büyük ölçüde tohumla beslenir. Çeşitli yabani otların küçük tohumları, özellikle devedikeni, karahindiba ve benzeri otsu bitkilerin tohumları önemli besin kaynaklarıdır; tahıl ve diğer tarla bitkilerinin tohumlarından da yararlanır. Besinini çoğunlukla yerde veya doğrudan otsu bitkilerin üzerinde toplar. İnce saplara konarak tohum başlarını gagasıyla ayıklayabilir. Üreme döneminde küçük böcekler ve diğer omurgasızlar diyete katılsa da bitkisel besinler önemini korur; yavrular da önemli ölçüde yumuşatılmış ve kursakta taşınan tohumlarla beslenir. Sonbahar ve k