Ak Kuyruksallayan

Ak Kuyruksallayan, Avrupa'nın tamamına yakınından Kuzey Afrika'nın bazı kesimleri boyunca Asya'nın büyük bölümüne kadar uzanan çok geniş bir coğrafyada yayılış gösterir. Farklı bölgelerde çeşitli coğrafi formları bulunan türün kuzeyde ve sert karasal iklimlerde yaşayan popülasyonları belirgin biçimde göçmenken, daha ılıman bölgelerdeki kuşlar yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yapar. Kuzey Avrupa ve Asya'da üreyen bireyler sonbaharda güneye yönelerek Akdeniz havzası, Orta Doğu, Afrika ve Güney Asya'daki uygun alanlarda kışlar. Türkiye'de yıl boyunca görülen yaygın bir türdür; aynı zamanda önemli sayıda göçmen ülkemizden geçer veya burada kışlar. Deniz seviyesinden yüksek dağ vadilerine kadar çok farklı yükseltilerde görülebilir. İlkbahar ve sonbaharda göç hareketleri sırasında sulak alan kıyılarında, tarım arazilerinde ve açık alanlarda sayıları artabilir. Üreme döneminde çiftler halinde ve bölgeci davranırken, kışın daha sosyaldir; akşamları bazen çok sayıda birey sazlıklarda, ağaçlarda veya şehir içindeki korunaklı noktalarda ortak geceleme alanlarında toplanır.

Ak Kuyruksallayan ince gövdeli, zarif, uzun kuyruklu ve siyah-beyaz-gri renklerin hâkim olduğu kolay tanınan bir ötücüdür. En karakteristik davranışı yerde yürürken veya durduğunda uzun kuyruğunu sürekli aşağı-yukarı sallamasıdır. Erişkin erkek üreme giysisinde başın tepesi ve ensesi siyah, alın ve yüz büyük ölçüde beyazdır; boğaz ve göğsün üst kısmında belirgin siyah alan bulunur. Sırt gri, alt taraf beyazdır. Kanatlar siyahımsı ve beyaz kenarlı, kuyruk koyu renkli olup dış kuyruk telekleri beyazdır. Dişide siyah alanlar genellikle daha az yoğun, sırt ise daha soluk gridir. Üreme dönemi dışında boğazdaki siyah alan küçülür ve genel görünüm daha soluk hale gelir. Genç bireyler belirgin siyah baş deseninden yoksundur; gri-kahverengi ve kirli beyaz tonları hâkimdir. Uçuşu güçlü biçimde dalgalıdır; birkaç hızlı kanat vuruşunu kısa süzülmeler izler. Uçarken dış kuyruk teleklerindeki beyazlık belirginleşir. Yerde diğer birçok küçük ötücü gibi sıçramak yerine çoğunlukla hızlı adımlarla yürür veya koşar. Beslenirken aniden yön değiştirerek böceklerin peşinden koşması tipiktir. Temas sesi keskin, iki veya üç heceli bir çağrıdır ve özellikle uçuş sırasında sık duyulur. Coğrafi formlar arasında sırt ve baş deseninde farklılıklar görülebildiğinden teşhiste yaş, mevsim ve tüy durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Ak Kuyruksallayan açık zemine ve çoğunlukla suya yakın alanlara güçlü biçimde bağlı olmakla birlikte son derece uyumlu bir türdür. Dere, nehir ve göl kıyıları, deltalar, sulama kanalları, taşkın düzlükleri, ıslak çayırlar ve deniz kıyılarının yanı sıra tarım arazileri, meralar, köyler, şehir parkları, sanayi alanları ve yapılaşmış çevrelerde yaşayabilir. Beslenebilmesi için kısa bitkili veya çıplak zeminlerin bulunması önemlidir. Su kenarlarındaki taşlar, yollar, beton yüzeyler ve yeni sürülmüş tarlalar üzerinde rahatlıkla böcek arar. İnsan yapılarından yararlanma yeteneği oldukça gelişmiştir. Üreme döneminde yuvasını kaya çatlakları, taş duvar boşlukları, köprüler, bina çıkıntıları, çatı altları ve benzeri korunaklı oyuklara kurabilir; doğal alanlarda kıyıdaki kayalar ve kök boşlukları da kullanılır. Yuva kuru otlar, ince kökler ve bitkisel liflerden yapılır, iç kısmı daha yumuşak malzemelerle döşenir. Yerleşim çevresinde insan hareketliliğine büyük ölçüde alışabilir. Kışın üreme bölgelerinden daha açık ve besince zengin alanlara yönelir; kanalizasyon ve arıtma tesisi çevreleri, hayvancılık alanları ve sulak tarım arazileri de yoğun olarak kullanılabilir. Geceleme için güvenli sazlıklar, çatılar, ağaçlar ve kent içindeki sıcak, korunaklı yapılar tercih edilebilir.

Ak Kuyruksallayanın beslenmesi büyük ölçüde böcekler ve diğer küçük omurgasızlardan oluşur. Sinekler, sivrisinekler, kınkanatlılar, küçük çekirgeler, karıncalar, tırtıllar, örümcekler ve sucul böceklerin ergin veya larvaları başlıca avları arasındadır. Çoğunlukla yerde yürüyerek beslenir; gördüğü avın üzerine hızla koşar veya kısa bir uçuşla havadaki böceği yakalar. Su kenarlarında taşların ve çamurlu yüzeylerin üzerinde dolaşarak küçük canlıları toplar. Otlayan büyük memelilerin çevresinde veya tarım makinelerinin arkasında ortaya çıkan böceklerden de yararlanabilir. Soğuk dönemlerde uygun böcek kaynaklarının bulunduğu su kıyıları ve insan yerleşimleri özellikle önem kazanır. Beslenirken sürekli hareket halinde olması ve kısa koşularla ani hava hamlelerini birleştirmesi türün en karakteristik arazi davranışlarından biridir.