Kızıl çaylak

Kızıl Çaylak'ın doğal yayılışı büyük ölçüde Avrupa ile sınırlıdır; en güçlü popülasyonları Almanya, Fransa, İspanya, İsviçre ve Britanya'nın bazı kesimlerinde bulunur. Orta ve Güney Avrupa'daki kuşların önemli bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yaparken, kuzey ve doğudaki popülasyonlar sonbaharda Güney Avrupa ve Akdeniz çevresine çekilebilir. Geçmişte birçok bölgede ciddi gerilemeler yaşamış, bazı ülkelerde koruma ve yeniden yerleştirme çalışmaları sayesinde yeniden yaygınlaşmıştır. Türkiye türün ana üreme alanının güneydoğu sınırında ve düzenli dağılımının dışında kalır. Ülkemizde çok nadir görülen bir ziyaretçi veya geçit kuşudur; kayıtların önemli bölümü göç dönemlerinde ortaya çıkar. Avrupa'daki popülasyonların hareketleri ve genç kuşların üreme alanları dışına yaptığı geniş dolaşmalar Türkiye'deki gözlemlerin kaynağını oluşturabilir. Göç sırasında tek başına veya küçük gruplar halinde ilerleyebilir; uygun hava koşullarında termalleri kullanarak uzun süre kanat çırpmadan yol alır.

Kızıl Çaylak uzun kanatları ve belirgin biçimde derin çatallı kuyruğuyla Avrupa yırtıcıları arasında en karakteristik siluetlerden birine sahiptir. Gövde genel olarak kızıl-kahverengi, baş ise daha açık gri-beyaz tonlarda ve ince koyu çizgilidir. Göğüs ve karında kızılımsı zemin üzerinde koyu uzunlamasına desenler bulunur. Kanatlar uzun, dar ve hafif açılı görünür; uçlarındaki parmak biçimli telekler belirgindir. Kanat altında geniş açık renkli paneller koyu uçuş telekleriyle güçlü kontrast oluşturur. Uzun kızıl kuyruğun derin çatalı hem süzülürken hem de yön değiştirirken kolayca fark edilir. Kara Çaylak ile karıştırılabilir; Kızıl Çaylak daha kızıl renkli, daha açık başlı, daha uzun kanatlı ve çok daha derin çatallı kuyrukludur. Kanat altındaki açık paneller de genellikle daha belirgindir. Genç bireyler daha soluk ve çizgili görünür, başları erişkinlerden farklı tonlar gösterebilir. Uçuşu son derece zariftir; uzun kuyruğunu sürekli sağa sola çevirerek dümen gibi kullanır ve kanatlarını çok az hareket ettirerek hava akımlarında süzülebilir. Özellikle rüzgârlı havada kuyruğun sürekli açı değiştirmesi tür için güçlü bir davranışsal tanı özelliğidir.

Kızıl Çaylak, yuvalama için ağaçlık alanlarla avlanabileceği geniş açıklıkların birlikte bulunduğu mozaik peyzajları tercih eder. Orman kenarları, seyrek koruluklar, tarım arazileri, çayırlar, meralar ve ağaç sıralarıyla bölünmüş geleneksel kırsal alanlar başlıca habitatlarıdır. Kesintisiz kapalı ormanlardan ve tamamen ağaçsız geniş düzlüklerden çok, farklı habitatların birbirine yakın bulunduğu alanlarda başarılıdır. Avlanırken açık araziler üzerinde uzun süre alçaktan süzülerek zemini tarar. Yuvasını çoğunlukla olgun bir ağacın yüksek dalları arasına kurar. Dallardan oluşturulan yapı ot, yün ve benzeri yumuşak malzemelerle döşenir; bazen çevreden topladığı kâğıt, kumaş veya başka insan kaynaklı materyalleri de yuvaya taşıyabilir. Aynı yuva sonraki yıllarda onarılarak yeniden kullanılabilir. Üreme döneminde yuva çevresindeki yoğun insan faaliyetine karşı hassas olabilir. Kışın habitat kullanımı daha esnek hale gelir ve besin bulunan açık tarım alanları ile otlaklarda yoğunlaşabilir. Bazı bölgelerde çok sayıda birey ortak geceleme alanlarında toplanır. Geleneksel tarım peyzajlarının korunması, olgun yuva ağaçlarının varlığı ve açık beslenme alanlarının sürekliliği tür için önemlidir.

Kızıl Çaylak hem avcı hem de fırsatçı bir leşçidir. Küçük memeliler, kuşlar, sürüngenler, amfibiler ve iri böcekleri yakalayabilir; ancak ölü hayvanlardan da yoğun biçimde yararlanır. Özellikle küçük memeli ve kuş leşleri, yol kenarındaki ölü hayvanlar ve tarımsal faaliyetler sırasında ortaya çıkan hayvansal artıklar önemli besin kaynakları olabilir. Açık arazinin üzerinde yavaşça süzülerek zemini tarar ve uygun bir besin gördüğünde kontrollü biçimde aşağı iner. Canlı av yakaladığında küçük ve kolay ele geçirilebilen bireyleri tercih eder. Biçilmiş çayırlar ve sürülmüş tarlalar avların görünürlüğünü artırdığı için beslenme açısından çekici olabilir. Zaman zaman diğer yırtıcıların veya kargagillerin bulduğu besinleri takip eder. Leşten yararlanması ekosistemde ölü hayvansal materyalin ortadan kaldırılmasına katkıda bulunurken, zehirli yemler ve kirlenmiş leşler tür için ciddi risk oluşturabilir.