Kızıl Şahin

Kızıl Şahin, Güneydoğu Avrupa'dan Balkanlar ve Anadolu üzerinden Kafkasya, Orta Doğu, İran ve Orta Asya'ya kadar uzanan kurak ve yarı kurak kuşağın karakteristik büyük yırtıcılarından biridir. Kuzey Afrika'da da ayrı bir formu bulunur. Dağılımının kuzey ve doğusundaki bazı popülasyonlar göçmen veya kısmen göçmenken, daha ılıman bölgelerde yaşayan bireyler yıl boyunca üreme alanlarının çevresinde kalabilir. Genç kuşlar erişkinlere göre daha geniş mesafelere dağılır ve zaman zaman normal dağılım alanının oldukça dışında görülebilir. Türkiye türün önemli üreme alanlarından biridir ve uygun açık habitatların bulunduğu geniş bir coğrafyada yıl boyunca gözlenebilir. İç Anadolu, Ege ve Akdeniz'in iç kesimleri ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu'nun bozkır, plato ve kurak vadileri önemli yaşam alanlarıdır. Karadeniz'in yoğun ormanlı kıyı kuşağında daha seyrektir. Göç dönemlerinde yerel hareketler ve kuzeyden gelen bireylerin geçişi nedeniyle bazı bölgelerde gözlem sıklığı artabilir.

Kızıl Şahin güçlü gövdeli, uzun ve geniş kanatlı, nispeten uzun kuyruklu ve iri başlı bir Buteo türüdür. Tüy rengi son derece değişkendir; çok açık krem renkli bireylerden koyu kahverengi olanlara kadar farklı formlar görülebilir. En tipik açık ve kızıl formlarda baş ve göğüs açık krem, karın daha koyu, sırt ve kanat örtüleri sıcak kızıl-kahverengidir. Kuyruk çoğunlukla açık kızıl veya turuncumsu renkte ve görece desensiz görünür; bazı bireylerde ince bantlar bulunabilir. Uçuşta kanat altı açık renkli, kanat uçları ve arka kenar daha koyudur. Koyu karpal bölge açık bireylerde belirginleşebilir. Şahin ile karıştırılması çok yaygındır. Kızıl Şahin genel olarak daha iri, daha uzun kanatlı ve uzun kuyruklu görünür; kanatları daha az yuvarlak ve uçuş silueti daha güçlüdür. Açık renkli baş, kızılımsı kuyruk ve farklı alt kanat deseni tipik bireylerde teşhisi kolaylaştırır, ancak renk değişkenliği nedeniyle tek bir özelliğe güvenilmemelidir. Süzülürken kanatlarını hafif V biçiminde kaldırabilir ve açık arazide uzun süre havada kalabilir. Avlanırken elektrik direkleri, kaya çıkıntıları ve diğer yüksek noktalarda beklemesi karakteristiktir; zaman zaman havada asılı kalarak zemini de tarar. Sesi Şahine benzeyen, uzayan ve hafifçe alçalan tiz bir çağrıdır.

Kızıl Şahin açık, kurak ve yarı kurak arazilerle güçlü biçimde ilişkilidir. Bozkırlar, yarı çöller, taşlık platolar, kuru vadiler, seyrek çalılıklar, kayalık yamaçlar, meralar, geniş tarım arazileri ve düşük bitki örtüsüne sahip dalgalı düzlükler başlıca yaşam alanlarıdır. Avını görebileceği geniş açık zeminlerin bulunması temel habitat gereksinimlerinden biridir. Yoğun ve kesintisiz ormanlardan genellikle kaçınır; ancak geniş açıklıkların bulunduğu seyrek ağaçlıklı alanları kullanabilir. Tarımsal peyzaja belirli ölçüde uyum sağlayarak nadas alanları, tahıl tarlaları ve köy çevresindeki açık arazilerde avlanabilir. Yuva yeri konusunda oldukça esnektir. Kayalık uçurumlar ve dik yamaçlardaki çıkıntılar sık kullanılan yuvalama noktalarıdır; uygun bölgelerde ağaçlara, elektrik direklerine ve başka insan yapımı yapılara da yuva kurabilir. Yuva kalın dallardan oluşturulan geniş bir platformdur ve iç kısmına daha ince dallar ile çeşitli bitkisel malzemeler eklenir. Aynı yuva sonraki yıllarda tekrar kullanılabilir ve her yıl eklenen malzemelerle büyüyebilir. Üreme alanında güvenli bir yuva noktası kadar çevrede geniş ve verimli avlanma sahalarının bulunması da önemlidir. Elektrik hatları tür için hem tünek ve yuva olanağı sağlar hem de uygun olmayan direklerde elektrik çarpması riski yaratabilir. Bozkırların yoğun tarıma dönüştürülmesi, açık doğal habitatların kaybı ve yuva çevresindeki insan rahatsızlığı yerel popülasyonları etkileyebilir.

Kızıl Şahin fırsatçı bir avcıdır ve beslenmesi bulunduğu bölgedeki av topluluklarına göre önemli ölçüde değişebilir. Küçük ve orta büyüklükteki memeliler, özellikle tarla fareleri, körfareler, yer sincapları ve diğer kemirgenler diyetinde önemli yer tutar. Kertenkeleler ve yılanlar başta olmak üzere sürüngenler de bazı bölgelerde temel avlar arasına girebilir. Küçük ve orta büyüklükteki kuşlar, böcekler ve zaman zaman leş de tüketilir. Avını çoğunlukla yüksek bir tünekten çevreyi izleyerek veya açık arazi üzerinde süzülerek arar. Besin bolluğundaki mevsimsel değişimlere hızla uyum sağlayabilmesi, kurak ve değişken bozkır ekosistemlerinde başarılı olmasının önemli nedenlerinden biridir.