Kızılbacak

Kızılbacak, Avrupa'nın büyük bölümünden Anadolu ve Kafkasya üzerinden Orta Asya ile Doğu Asya'ya kadar uzanan geniş Palearktik kuşakta yayılış gösteren bir kıyı kuşudur. Kuzey ve doğudaki popülasyonların önemli bölümü göçmenken, Batı Avrupa'nın bazı bölgelerinde yaşayan kuşlar daha kısa mesafeli hareketler yapar. Kışlama alanları Batı Avrupa kıyılarından Akdeniz havzası, Afrika, Orta Doğu ve Güney Asya'ya kadar uzanır. Türkiye'de yıl boyunca görülebilir; göç dönemleri ve kış aylarında sayısı belirgin biçimde artar. Deltalar, lagünler, tuzlu göller, kıyı bataklıkları ve diğer sığ sulak alanlarda yaygındır. Uygun iç bölge sulak alanlarında üreyen çiftlere de rastlanır. İlkbahar ve sonbahar göçlerinde çok farklı sulak alanlarda konaklayabilir ve diğer kıyı kuşlarıyla karışık gruplar oluşturabilir. Kışın özellikle Ege ve Akdeniz kıyıları ile büyük deltalar önemli yaşam alanlarıdır. Üreme dönemi dışında sürüler oluşturabilmesine rağmen beslenirken bireyler geniş bir alana dağılabilir.

Orta büyüklükte, zarif yapılı ve uzun bacaklı bir kıyı kuşudur. En karakteristik özellikleri parlak kırmızı veya turuncu-kırmızı bacakları ile tabanı kırmızı, uç kısmı koyu renkli düz gagasıdır. Üreme giysisinde üst taraf kahverengimsi gri ve yoğun koyu desenli, göğüs ile yanlar belirgin çizgili ve beneklidir. Kışın tüyleri daha sade, gri-kahverengi ve daha az desenli hale gelir. Erkek ve dişi görünüş bakımından birbirine oldukça benzer. Genç bireylerde bacaklar başlangıçta daha soluk sarı-turuncu olabilir ve üst taraftaki tüylerin açık kenarları pullu bir görünüm oluşturur. Uçuş sırasında tanınması çok daha kolaydır: kanadın arka kenarı boyunca uzanan geniş beyaz alan ile sırta doğru yükselen belirgin beyaz kama güçlü tanı işaretleridir. Kuyruk siyah-beyaz enine çizgilidir. Kara Kızılbacak ile karıştırılabilir; Kızılbacak daha kısa ve güçlü gagalı, daha kısa bacaklı ve genel olarak daha kompakt görünür. Uçuşta çıkardığı berrak, güçlü ve çoğunlukla birkaç kez tekrarlanan ıslık benzeri çağrı sesi çok karakteristiktir. Özellikle üreme alanında son derece seslidir ve yaklaşan bir tehlikeye karşı yüksek sesle alarm verir.

Kızılbacak hem kıyısal hem de iç kesimlerdeki sulak alanlardan yararlanır. Üreme döneminde nemli çayırlar, tuzlu bataklıklar, taşkın düzlükleri, göl çevresindeki kısa otlu alanlar ve su seviyesinin yüzeye yakın olduğu açık meralar başlıca habitatlarıdır. Açık beslenme alanlarının yanında yavruların saklanabileceği daha yüksek bitki kümelerinin bulunması önemlidir. Yuvasını yerde, çoğunlukla otların arasında gizlenmiş sığ bir çukura yapar ve kuru bitkilerle döşer. Çiftler tek başına yuvalayabileceği gibi uygun alanlarda birbirlerine yakın yuvalar kurabilir. Yavrular yumurtadan çıktıktan kısa süre sonra yürüyebilir ve kendi besinlerini toplamaya başlar; ebeveynler çevrede kalarak onları korur. Üreme dönemi dışında habitat tercihi daha çok kıyılara kayar. Deltalar, haliçler, lagünler, tuzlalar, çamurluklar, sığ koylar ve deniz kıyısındaki bataklıklar yoğun biçimde kullanılır. Gelgitli bölgelerde su çekildiğinde ortaya çıkan çamurluklarda beslenir, yükseldiğinde ise güvenli dinlenme alanlarında toplanır. İç bölgelerde göl kıyıları, sığ göletler ve taşkın alanları göç sırasında önemli konaklama noktalarıdır.

Kızılbacak esas olarak küçük omurgasızlarla beslenir. Üreme döneminde solucanlar, böcekler ve böcek larvaları önemli yer tutarken, kıyısal alanlarda küçük kabuklular, yumuşakçalar, deniz solucanları ve diğer sucul omurgasızlardan yararlanır. Zaman zaman küçük balıklar ve iribaşlar da tüketilebilir. Besinini çoğunlukla sığ suda veya yumuşak çamur üzerinde yürüyerek arar. Avını görerek yüzeyden topladığı gibi gagasını çamura sokarak gizlenmiş omurgasızları da araştırır. Hareketli bir beslenme tarzına sahiptir; kısa koşular yapıp durarak çevresini kontrol eder ve ardından yeniden av aramaya devam eder. Su seviyesindeki değişiklikleri takip ederek yeni açılan çamurluklara hızla geçebilir. Üreme döneminde yavrular kısa süre içinde kendi avlarını toplamaya başladığından, yuva çevresinde omurgasız bakımından zengin nemli alanların bulunması büyük önem taşır.