Kızılkuyruk

Kızılkuyruk, Avrupa’nın büyük bölümü ile Kuzeybatı Afrika’dan Anadolu, Kafkasya ve Orta Asya üzerinden Sibirya’ya kadar uzanan geniş bir alanda ürer. Uzun mesafeli göçmendir; Avrupa ve Batı Asya’daki üreme alanlarını yaz sonunda terk ederek kışı büyük ölçüde Sahra’nın güneyindeki Afrika’da geçirir. İlkbaharda yeniden kuzeye döner. Türkiye’de esas olarak yaz ziyaretçisi ve geçit kuşudur. İlkbahar ve sonbahar göçlerinde ülkenin birçok bölgesinde görülebilir; uygun ormanlık ve ağaçlıklı alanlarda üreyen popülasyonları da vardır. Göç sırasında bahçeler, parklar, koruluklar ve seyrek ağaçlı alanlarda konaklayabilir. Kış aylarında Türkiye’de görülmesi olağan değildir; ana kışlama alanları Afrika’daki Sahel kuşağıdır.

İnce yapılı, dik duruşlu ve sürekli titrettiği pas kızılı kuyruğuyla kolay fark edilen bir ötücüdür. Erişkin erkek üreme giysisinde oldukça belirgindir: alın beyaz, yüz ve boğaz siyah, tepe ile sırt gri, göğüs ve yanlar sıcak turuncu-kızıldır. Kuyruk ve kuyruk sokumu parlak pas kızılıdır; kuyruğun orta telekleri daha koyu görünür. Dişi çok daha sade, üst tarafı sıcak gri-kahverengi, alt tarafı açık kahverengimsi ve turuncu tonludur; buna karşın kızıl kuyruğu belirgindir. Gençler benekli görünümleriyle farklıdır ancak kuyruklarındaki kızıllık yine ayırt edicidir. Kara Kızılkuyruk ile özellikle dişi ve genç bireyler karıştırılabilir. Kızılkuyruk genel olarak daha sıcak kahverengi tonlu, alt tarafı daha açık ve yüz ifadesi daha yumuşaktır; erkek ise beyaz alnı, siyah yüzü ve turuncu göğsüyle kolay ayrılır. Sık sık açık bir dala veya çit direğine tüneyerek çevreyi gözler. Kuyruğunu karakteristik biçimde titreterek aşağı-yukarı hareket ettirmesi arazide tanınmasına yardımcı olur.

Üreme döneminde özellikle olgun ağaçların bulunduğu, fakat zemini tamamen kapalı olmayan ağaçlık alanları tercih eder. Yaprak döken ve karışık ormanlar, açık ormanlar, orman kenarları, yaşlı meyve bahçeleri, parklar, büyük bahçeler ve ağaçların arasına açıklıkların karıştığı kırsal alanlar tipik habitatlarıdır. Besinini çoğunlukla zeminden topladığı için kısa bitkili veya çıplak toprak parçalarının bulunduğu açık alanlar önemlidir. Yuvasını ağaç kovuklarına, kırık gövdelere, kaya oyuklarına veya yapılardaki uygun boşluklara kurar; yuva kutularını da kullanır. Yuva kuru ot, yaprak ve ince bitki parçalarından yapılır. Kuluçkayı ağırlıklı olarak dişi gerçekleştirir; yavruların beslenmesine her iki ebeveyn katılır. Üreme alanında erkekler belirgin tüneklerden ötüp bölge savunabilir. Göç sırasında kıyı çalılıkları, tarım alanları, parklar ve bahçelerde de görülebilir. Afrika’daki kışlama alanlarında açık savanlar ve seyrek ağaçlı habitatlardan yararlanır.

Kızılkuyruğun beslenmesi ağırlıklı olarak böcekler ve diğer küçük omurgasızlardan oluşur. Böcekler, sinekler, kelebek ve güve larvaları, küçük kınkanatlılar, örümcekler ve çeşitli eklembacaklılar başlıca avları arasındadır. Üreme döneminde yavrular için protein bakımından zengin böcek ve larvalar özellikle önem kazanır. Genellikle açık bir dala veya başka bir gözetleme noktasına tüner, yerde fark ettiği ava hızla inerek yakalar ve yeniden tüneğine döner. Havada uçan böcekleri kısa çıkışlarla yakalayabildiği gibi yaprak ve dalların üzerinden de av toplayabilir. Yaz sonu ve sonbaharda böceklerin yanı sıra küçük meyveler ve üzümsü meyveler de beslenmeye katılabilir; bu kaynaklar uzun göç öncesinde enerji depolamasına yardımcı olur. Göç sırasında uygun alanlarda yoğun biçimde beslenerek enerji rezervlerini yeniler. Kışlama alanlarında da temel besinini omurgasızlar oluşturur ve avını çoğunlukla alçak tüneklerden yaptığı kısa saldırılarla yakalar.