Kızılsırtlı Örümcekkuşu

Kızılsırtlı Örümcekkuşu, Avrupa'nın büyük bölümünden Anadolu, Kafkasya ve batı Asya'ya kadar uzanan geniş bir üreme dağılımına sahip, uzun mesafeli göçmen bir türdür. Kışlama alanları Sahra'nın güneyindeki doğu ve güney Afrika'da bulunur. Sonbahar göçünde Avrupa'dan ayrılan kuşlar ağırlıklı olarak doğu Akdeniz ve Orta Doğu üzerinden Afrika'ya ulaşır; ilkbaharda aynı geniş güzergâh üzerinden kuzeye döner. Türkiye hem önemli bir üreme alanı hem de göç koridorudur. Trakya'dan Anadolu'nun birçok bölümüne kadar uygun çalılık ve açık habitatlarda ürer; özellikle ağaç ve dikenli çalıların çayır, mera ve tarım alanlarıyla birleştiği yerlerde görülür. İlkbaharda Afrika'dan gelen bireyler üreme bölgelerine yerleşir, yaz sonunda erişkinler ve gençler güneye yönelir. Göç dönemlerinde üreme alanlarının dışında da açık arazilerde tek bireyler görülebilir. Ülkemizde esas olarak yaz ziyaretçisi olup kış aylarında bulunması olağan değildir.

Kızılsırtlı Örümcekkuşu güçlü ve ucu kancalı gagası, dik duruşu ve uzun kuyruğuyla tipik bir örümcekkuşudur. Erişkin erkek oldukça karakteristiktir: tepe ve ense açık gri, sırt ve omuzlar sıcak kızıl-kahverengi, kanatlar daha koyu, alt taraf ise açık pembemsi veya kirli beyazdır. Gözden geçen geniş siyah maske açık renkli baş üzerinde belirgin kontrast oluşturur. Kuyruk siyahtır ve dış kesimlerinde beyaz alanlar bulunur. Dişi daha sade kahverengi tonlardadır; üst taraf kızılımsı-kahverengi, alt taraf açık renkli ve ince, yarımay biçimli koyu desenlerle kaplı olabilir. Göz çevresindeki maske erkekteki kadar güçlü değildir. Genç bireyler dişiye benzer, ancak üst ve alt taraftaki pullu-dalgalı desen daha belirgindir. Çoğunlukla çalı tepesi, kuru dal, çit veya tel gibi açık bir noktada dik durarak çevresini gözler. Avını gördüğünde hızla aşağı iner ve çoğu kez yeniden aynı tüneğe döner. Sert alarm çağrılarının yanında üreme döneminde daha yumuşak, geveze bir ötüş çıkarır; ötüşünde başka kuşlardan alınmış ses taklitleri de bulunabilir. Kızıl sırtlı erkek kolay tanınırken dişi ve gençlerde kuyruk deseni, yüz yapısı ve pullu alt taraf birlikte değerlendirilmelidir.

Kızılsırtlı Örümcekkuşu açık alan ile yoğun çalı örtüsünün yan yana bulunduğu mozaik habitatların karakteristik türüdür. Çalılıklarla bölünmüş çayırlar, meralar, tarla kenarları, geleneksel tarım alanları, orman açıklıkları, genç ağaçlandırmalar, seyrek ağaçlı yamaçlar, fundalıklar ve nehir kenarındaki açık çalılıklar başlıca yaşam alanlarıdır. Dikenli çalıların bulunması özellikle önemlidir; bu yapılar hem yuva için korunak sağlar hem de avların saplanarak saklanabileceği doğal bir depo görevi görür. Beslenme alanında kısa otlu veya çıplak zemin parçalarının bulunması avların fark edilmesini kolaylaştırır. Yuva çoğunlukla alçak ve sık bir çalının, özellikle dikenli türlerin içine gizlenir. Kuru otlar, ince saplar, kökler ve bitkisel liflerden yapılan fincan biçimli yuvanın içi daha yumuşak malzemelerle döşenir. Türkiye'de Nallıhan'da yapılan çalışmalar da nehir kıyısı habitatlarının ve dikenli çalıların üreme açısından kullanılabildiğini göstermiştir. Yoğun tarımsal kullanım, çit ve çalıların kaldırılması, pestisitler nedeniyle iri böceklerin azalması ve açık çalılık habitatların kaybı tür için olumsuz koşullar yaratabilir.

Kızılsırtlı Örümcekkuşunun beslenmesinde iri böcekler başlıca yeri tutar. Kınkanatlılar, çekirgeler, cırcır böcekleri, arılar, eşekarıları, kelebekler ve çeşitli larvaların yanı sıra örümcekler de tüketilir. Fırsat bulduğunda küçük kertenkeleler, kemirgenler ve küçük kuşları da yakalayabilir. Genellikle yüksekçe bir tünekten zemini izler, avı fark ettiğinde kısa bir atılışla yakalar. Örümcekkuşlarına özgü olarak iri avlarını dikenlere, sivri dallara veya dikenli tellere saplayabilir. Bu davranış avın parçalanmasını kolaylaştırdığı gibi fazla besinin daha sonra kullanılmak üzere saklanmasına da olanak verir. Üreme döneminde yavruların beslenmesinde böcekler özellikle önemlidir.