Korsanmartı

Korsanmartı, Kuzey Yarımküre'nin arktik ve subarktik bölgelerinde üreyen, yılın geri kalanını büyük ölçüde denizlerde geçiren uzun mesafeli göçmen bir deniz kuşudur. Üreme alanları Alaska ve Kanada'nın kuzeyinden Grönland, İzlanda, Britanya'nın kuzeyi, İskandinavya ve Rusya boyunca Sibirya'ya kadar uzanır. Üreme sonrasında açık denize çıkar; Atlantik, Hint ve Pasifik okyanuslarının geniş kesimlerine dağılarak bazı popülasyonları Güney Yarımküre'ye kadar ulaşır. Kuzeydoğu Atlantik'te üreyen kuşların bir bölümü Batı ve Güney Afrika açıklarında, diğerleri Güney Amerika çevresinde kışlayabilir. Rusya'nın kuzeyinde üreyen bazı popülasyonlar ise Akdeniz ve Hint Okyanusu yönündeki rotaları kullanabilir. Türkiye'de esas olarak göç dönemlerinde görülen seyrek bir geçit kuşudur. Karadeniz, Marmara, Ege ve Akdeniz kıyılarında ortaya çıkabilir; özellikle deniz kuşlarının yoğunlaştığı kıyı kesimleri ve boğazlarda görülme olasılığı artar. Açık denizde yaşayan yapısı nedeniyle kıyıdan gözden kaçması kolaydır.

Korsanmartı, sivri ve uzun kanatları, güçlü göğsü ve hızlı uçuşuyla martıdan çok iri bir doğanı andırabilen çevik bir deniz kuşudur. Erişkinlerde açık, ara ve koyu renk formları görülür. Açık renkli bireylerde başın tepesi koyu kahverengi-siyah, boynun yanları sarımsı krem, göğüs ve karın açık renklidir; sırt ve kanatların üstü koyu kahverengidir. Koyu formdaki erişkinler ise büyük ölçüde tekdüze koyu kahverengi görünür. Üreme giysisindeki erişkinlerin ortadaki iki kuyruk teleği belirgin biçimde uzayarak sivri bir çıkıntı oluşturur. Gaga güçlü fakat diğer bazı korsanmartılara göre daha ince yapılıdır ve ucu kancalıdır. Kanat uçlarındaki dış teleklerin açık renkli gövdeleri uçuş sırasında beyazımsı bir parıltı meydana getirir. Genç bireyler kahverengi tonlarda, özellikle alt taraf ve kuyruk örtülerinde enine çizgili olup erişkinlerden oldukça farklı görünür. Genç Korsanmartının Büyük Korsanmartı ve Uzunkuyruklu Korsanmartıdan ayrılması dikkat gerektirir. Büyük Korsanmartı daha iri, geniş kanatlı ve ağır yapılıdır; Uzunkuyruklu Korsanmartı ise daha narin ve hafif uçuşludur. Korsanmartının uçuşu hızlı, güçlü ve son derece manevralıdır; başka bir deniz kuşunu kovalarken ani dönüşler ve dik yükselişler yapabilir.

Üreme döneminde arktik tundra, kıyıya yakın açık fundalıklar, nemli düzlükler ve seyrek bitkili bozkırımsı alanlarda yaşar. Üreme bölgelerinin denize ve özellikle diğer deniz kuşlarının beslenme alanlarına yakın olması avantaj sağlar. Yuva yerde, hafif yükseltili ve çevreyi görebilen bir noktadaki sığ çukurdur; bazen az miktarda kuru ot, liken veya ince bitkisel malzemeyle döşenir. Eşler yuva bölgesini güçlü biçimde savunur ve yaklaşan yırtıcılara, diğer kuşlara hatta insanlara karşı alçaktan dalışlar yapabilir. Üreme dönemi sona erdiğinde karasal habitatlarla bağlantısı büyük ölçüde kesilir. Yılın geri kalanında açık denizler, kıta sahanlığı üzerindeki verimli sular, kıyı açıkları ve deniz akıntılarının besini yoğunlaştırdığı bölgelerde bulunur. Göç sırasında boğazlar, burunlar ve dar deniz geçitleri kuşların kıyıdan izlenmesini kolaylaştırabilir. Kötü hava koşullarında kıyıya yaklaşabilir ve nadiren limanlar veya korunaklı koylarda görülebilir.

Korsanmartının beslenme biçimi mevsime göre değişir. Üreme alanlarında küçük kuşları, yavruları ve yumurtaları avlayabilir; ayrıca böcekler, küçük memeliler, leş ve meyvelerden yararlanır. Denizlerde ise en karakteristik davranışı kleptoparazitizmdir. Özellikle sumrular, martılar ve diğer balıkçıl deniz kuşlarını havada takip ederek yakaladıkları balığı bırakmaya veya kusmaya zorlar. Kurbanını yüksek hızla kovalar, ani dönüşlerini takip eder ve bırakılan besini çoğu zaman daha suya düşmeden havada yakalar. Bunun yanında kendi yakaladığı balıkları ve deniz yüzeyindeki diğer küçük canlıları da tüketir. Göç ve kış döneminde başka deniz kuşlarından elde ettiği balıklar beslenmesinde çok önemli yer tutar.