Kukumav

Kukumav, Güney ve Orta Avrupa’dan Kuzey Afrika’ya, Anadolu ve Orta Doğu üzerinden Orta Asya’ya kadar uzanan geniş bir dağılıma sahip küçük bir baykuş türüdür. Yayılış alanının büyük bölümünde yerleşiktir ve belirgin uzun mesafeli göç hareketleri yapmaz. Türkiye’de en yaygın baykuşlardan biridir; uygun habitatların bulunduğu hemen bütün bölgelerde yıl boyunca görülebilir. Özellikle Ege, Marmara, Akdeniz, İç Anadolu ve Güneydoğu Anadolu’daki açık ve yarı açık arazilerde yaygındır. Deniz seviyesinden yüksek dağlık alanlara kadar çıkabilmekle birlikte yoğun ormanlardan ve uzun süre karla kaplı bölgelerden genellikle kaçınır. Yetişkin bireyler çoğunlukla yaşamları boyunca aynı bölgeye bağlı kalır ve çiftler yıl boyunca üreme alanlarının çevresinde bulunabilir. Genç kuşlar bağımsız hale geldikten sonra doğdukları bölgeden ayrılarak yeni yaşam alanları arar, ancak bu hareketler genellikle sınırlı mesafelerdedir. İnsan yerleşimlerine kolay uyum sağlaması nedeniyle köylerde, küçük kasabalarda ve tarımsal alanların çevresinde sık görülür. Uygun yuva boşluklarının ve av kaynaklarının bulunduğu bölgelerde uzun yıllar aynı alanı kullanabilir.

Yaklaşık 21–23 cm uzunluğunda, 54–58 cm kanat açıklığında ve çoğunlukla 140–220 gram ağırlığında, küçük ve tıknaz yapılı bir baykuştur. Başının yuvarlak ve basık görünümü, belirgin kaşları ve iri sarı gözleri ona karakteristik sert bir yüz ifadesi verir. Kulak şeklinde tüy çıkıntıları bulunmaz. Üst tarafı kahverengi üzerine çok sayıda krem-beyaz benekli, alt tarafı açık renk üzerine geniş kahverengi çizgilidir. Ense ve başın arkasındaki açık lekeler belirgindir. Gaga küçük ve sarımsı, bacaklar tüylü, parmaklar güçlü ve pençelidir. Erkek ve dişi tüy renkleri bakımından benzerdir; dişi ortalama olarak biraz daha iri ve ağırdır. Genç bireylerin desenleri daha silik ve tüyleri daha yumuşak görünümlüdür. Genellikle bir kaya, duvar, çatı, direk veya ağaç dalı üzerinde dik biçimde tüner. Rahatsız olduğunda gövdesini yukarı-aşağı indirip kaldırması karakteristik davranışlarından biridir. Uçuşu alçak, hızlı ve belirgin biçimde dalgalıdır. Esas olarak alacakaranlık ve gece aktif olmakla birlikte gündüz saatlerinde açıkta tünerken veya avlanırken görülmesi diğer birçok baykuşa göre daha yaygındır.

Kukumav açık ve yarı açık, kısa bitki örtüsüne sahip alanları tercih eder. Tarım arazileri, zeytinlikler, meyve bahçeleri, meralar, taşlık bozkırlar, seyrek ağaçlı düzlükler, kayalık yamaçlar, köy çevreleri ve eski yerleşimler başlıca habitatlarıdır. Avını yerde yakaladığı için kısa otlu veya çıplak zeminli alanların bulunması önemlidir. Yoğun ve kapalı ormanlardan kaçınır. İnsan yapılarını yoğun biçimde kullanabilir; eski evler, ahırlar, harabeler, taş duvarlar ve çatı boşluklarında yaşayabilir. Yuvasını kendisi inşa etmez; ağaç kovukları, kaya yarıkları, taş duvarlardaki boşluklar, bina oyukları ve benzeri korunaklı yerleri kullanır. Aynı yuva boşluğu yıllarca kullanılabilir. Üreme çoğunlukla ilkbaharda gerçekleşir ve genellikle 3–5 yumurta bırakılır. Kuluçkayı büyük ölçüde dişi gerçekleştirirken erkek ona besin getirir. Kuluçka yaklaşık 27–30 gün sürer. Yavrular yuvadan çıktıktan sonra bir süre ebeveynleri tarafından beslenmeye devam eder ve uçma yetenekleri gelişirken yuvanın çevresindeki duvar, kaya ve dallarda saklanabilir.

Kukumav fırsatçı bir avcıdır ve beslenmesi bulunduğu bölgeye ve mevsime göre önemli ölçüde değişebilir. Büyük böcekler, çekirgeler, kınkanatlılar, cırcır böcekleri, solucanlar ve diğer omurgasızlar özellikle sıcak aylarda beslenmenin önemli bölümünü oluşturur. Bunun yanında fareler, tarla fareleri ve diğer küçük memeliler, küçük kuşlar, kertenkeleler, kurbağalar ve zaman zaman başka küçük omurgalıları avlar. Genellikle açık araziyi görebileceği bir direk, taş, duvar, çatı veya alçak dal üzerinde bekler. Avını fark ettiğinde hızla yere inerek güçlü ayak ve pençeleriyle yakalar. Yerde yürüyerek veya kısa koşular yaparak büyük böcekleri topladığı da görülür. Geceleri yol kenarındaki direkleri ve çitleri avlanma tüneği olarak kullanabilir; yapay ışıkların çevresinde toplanan iri böceklerden yararlanabilir. Avın bol olduğu dönemlerde fazla besini yuva boşluklarında veya korunaklı noktalarda saklayabilir. Yavruların büyütüldüğü dönemde çiftler daha yoğun avlanır ve yuvaya küçük memelilerden böceklere kadar farklı büyüklükte çok çeşitli avlar taşıyabilir.