Kutup Martısı

Kutup Martısı, Kuzey Yarımküre'nin yüksek Arktik bölgelerinde geniş bir çevresel dağılıma sahip iri bir martıdır. Alaska ve Kanada'nın kuzeyi, Grönland, İzlanda, Svalbard ve Rusya'nın arktik kıyılarından Sibirya'nın doğusuna kadar uzanan bölgede ürer. Popülasyonun önemli bir bölümü kış boyunca kuzeyde kalır ve deniz buzunun kenarındaki açık sulardan yararlanır. Genç kuşlar kışın daha güneye hareket ederek Kuzey Atlantik ve Avrupa kıyılarına ulaşabilir. Türkiye türün olağan kışlama alanlarının oldukça güneyinde kalır ve Kutup Martısı ülkede çok nadir bir ziyaretçidir. Görülmesi durumunda çoğunlukla kış aylarında ve diğer büyük martıların toplulukları arasında beklenir. Türkiye'deki bireylerin teşhisinde özellikle İzlanda Martısı ve açık renkli genç büyük martılarla ayrım dikkatle yapılmalıdır.

Kutup Martısı çok iri, güçlü gövdeli, geniş kanatlı, büyük başlı ve kalın gagalı bir martıdır. Erişkinin başı, boynu, alt tarafları ve kuyruğu beyaz; sırtı ve kanat üstleri çok açık inci grisidir. En belirgin özelliği kanat uçlarında siyah bulunmamasıdır. El telekleri beyaz olduğundan kapalı kanatta kuyruk çevresi son derece açık görünür, uçuşta ise kanat uçları neredeyse yarı saydam beyazdır. Gaga sarı ve güçlü, alt gaganın ucuna yakın bölümü kırmızı lekelidir; bacaklar pembe tonlardadır. Üreme dışı erişkinlerde baş ve boyunda soluk gri-kahverengi çizgilenme oluşabilir. Genç bireyler beyazımsı, krem veya açık bej zemin üzerinde ince kahverengi desenlidir ve genel olarak diğer büyük genç martılardan çok daha soluk görünür. İlk kış bireylerinin gagası pembe, uç kısmı keskin biçimde siyahtır. Yaş ilerledikçe tüyler açılır ve sırtın erişkin gri tonu gelişir. İzlanda Martısına benzese de Kutup Martısı belirgin biçimde daha iri, ağır gövdeli, büyük başlı ve daha güçlü gagalıdır. Uçuşu geniş kanatlarına rağmen güçlü ve sakindir.

Kutup Martısı üreme döneminde yüksek Arktik'in kıyıları, adaları ve denize bakan kayalıklarında yaşar. Falezlerin geniş çıkıntıları, kayalık kıyılar, çimenli uçurum tepeleri ve karasal yırtıcıların ulaşamadığı küçük adalar yuvalama için kullanılır. Bazı çiftler kıyıdan uzaktaki tundra göllerinin güvenli adalarında da ürer. Yuva çoğunlukla açık görüş sağlayan bir noktadaki sığ çukur üzerine kurulur ve ot, yosun, deniz yosunu, tüy ve çevreden toplanan bitkisel malzemelerle döşenir. Tek çiftler veya küçük koloniler halinde yuvalayabilir. Üreme sırasında kıyılar, açık deniz, buz kenarları ve deniz kuşu kolonilerinde beslenir. Üreme dışında habitat çeşitliliği artar. Deniz buzu kenarları, buz içindeki açık su alanları, açık deniz, kayalık ve kumlu kıyılar, haliçler, nehir ağızları ve limanları kullanır. Balıkçı tekneleri, balık işleme alanları ve çöplükler gibi insan kaynaklı besin bulunan yerlere kolayca gelir. Kuzeyde kışlayan kuşlar deniz buzunun hareketleriyle bağlantılı açık su alanlarını takip eder. Deniz kuşu kolonilerinin yakınında yuvalamak, yumurta ve yavrular gibi zengin besin kaynaklarına ulaşmasını da kolaylaştırır.

Kutup Martısı son derece fırsatçı bir hepçildir ve bulunduğu ortamda kolay ulaşılabilen çok çeşitli besinleri kullanır. Balıklar, deniz solucanları, yumuşakçalar, kabuklular, denizyıldızları ve diğer deniz omurgasızları diyetinin önemli bölümünü oluşturur. Üreme bölgelerinde lemming ve diğer küçük memelileri yakalayabilir; deniz kuşu kolonilerinde yumurta ve yavruları alır, zaman zaman yetişkin küçük kuşları da avlar. Kıyıda yürüyerek, suda yüzerek veya deniz üzerinde uçarak av arar ve gördüğü canlıyı güçlü gagasıyla yakalar. Başka deniz kuşlarının yakaladığı balıkları çalabilir. Leşten yoğun biçimde yararlanır ve kıyıya vuran hayvan kalıntılarını tüketir. Balıkçı teknelerini takip ederek denize atılan balıkları toplaması, balık işleme tesisleri ve çöplüklerde beslenmesi de yaygındır. Arktik koşullarda çok farklı kaynaklardan yararlanabilmesi, yıl boyunca sert ve değişken çevre koşullarında yaşayabilmesini sağlayan temel özelliklerinden biridir.