Kutup Sumrusu

Kutup Sumrusu, Kuzey Yarımküre'nin arktik ve subarktik bölgelerinde üreyen, dünyanın en uzun düzenli göçlerinden birini gerçekleştiren deniz kuşudur. Alaska ve Kanada'nın kuzeyinden Grönland, İzlanda, Britanya'nın kuzeyi ve İskandinavya üzerinden Rusya'nın arktik kıyılarına kadar geniş bir üreme alanına sahiptir. Üreme sonrasında Atlantik ve Pasifik üzerinden güneye hareket ederek Antarktika çevresindeki verimli denizlere ulaşır. Böylece her yıl kuzeydeki üreme alanları ile Güney Okyanusu arasında çok uzun bir yol kat eder ve yaşamının büyük bölümünü yaz koşullarını takip ederek geçirir. Göç sırasında kıyıları izlemekle birlikte okyanusların açık kesimlerinden geçen geniş rotalar da kullanır. Türkiye ana göç yollarının oldukça dışında kalır ve tür ülkede çok nadir, rastlantısal bir ziyaretçidir. Türkiye'deki bir gözlemde özellikle Sumru ile ayrımı dikkatle yapılmalıdır. Üreme dışında büyük ölçüde denizde yaşadığından iç sularda görülmesi olağan değildir.

Kutup Sumrusu ince gövdeli, uzun ve dar kanatlı, derin çatallı kuyruklu zarif bir sumrudur. Üreme giysisindeki erişkinin baş tepesi ve ensesi siyah, yanakları beyaz, gövdesinin alt tarafı açık gridir. Sırt ve kanat üstleri de açık gri tonlardadır. Gaga ince ve erişkin üreme giysisinde büyük ölçüde parlak kırmızıdır; bacaklar çok kısa ve kırmızıdır. Uzun kuyruk telekleri kapalı kanat uçlarının gerisine taşabilir. Sumru ile çok benzerdir ancak Kutup Sumrusunun daha kısa bacakları, genellikle tamamen kırmızı gagası, daha küçük ve yuvarlak başı ile uzun kuyruk telekleri önemli ayrım özellikleridir. Uçuşta kanatlar ince ve zarif görünür; dış el teleklerinin yarı saydam yapısı ile kanadın arka kenarındaki dar koyu çizgi teşhiste yardımcıdır. Üreme dışı dönemde alın beyazlaşır, gaga koyulaşır ve kuyruk telekleri kısalır. Genç bireylerin sırtında açık kahverengimsi desenler bulunabilir; alınları beyaz, gagaları koyu renklidir. Erkek ve dişi birbirine benzer. Uçuşu son derece hafif ve çeviktir; deniz üzerinde sık yön değiştirerek ilerler ve beslenirken kısa süre havada asılı kalabilir.

Üreme döneminde deniz kıyıları, küçük adalar, çakıllı ve kumlu sahiller, kıyı tundrası ve seyrek bitkili açık alanlarda yaşar. Kuzeyde bazı koloniler kıyıdan uzaktaki tundra gölleri ve nehir adalarında da bulunabilir. Yuvalama alanlarının ortak özelliği açık görüş sağlaması ve karasal yırtıcıların baskısının görece düşük olmasıdır. Yuva yerde açılmış basit bir çukurdur; bazen küçük taşlar, ot parçaları veya diğer bitkisel malzemelerle çevrilir. Genellikle koloniler halinde ürer. Yuva bölgesini son derece kararlı savunur; yaklaşan martı, yırtıcı kuş, memeli veya insanın üzerine hızla dalarak saldırabilir. Üreme sona erdiğinde yaşamı büyük ölçüde açık denize taşınır. Göç sırasında kıta sahanlığı üzerindeki sular, kıyı açıkları ve okyanus akıntılarının besini yoğunlaştırdığı bölgelerden yararlanır. Güney Okyanusu'nda deniz buzu sınırları ve soğuk, besince zengin sular önemli kışlama habitatlarıdır. Karada geçirdiği süre esas olarak üreme dönemiyle sınırlıdır.

Kutup Sumrusu ağırlıklı olarak küçük balıklar ve deniz omurgasızlarıyla beslenir. Balıkların yanı sıra kril, küçük kabuklular ve diğer planktonik canlıları tüketebilir. Üreme alanlarında böcekler de beslenmeye eklenebilir. Deniz üzerinde uçarken su yüzeyini dikkatle tarar; avını gördüğünde kısa süre havada asılı kaldıktan sonra suya dalarak yakalar. Genellikle sığ dalışlar yapar, zaman zaman yüzeydeki avları uçuş sırasında doğrudan toplar. Balık sürülerinin yoğunlaştığı yerlerde diğer sumrular ve deniz kuşlarıyla birlikte beslenebilir. Göç boyunca farklı deniz bölgelerinde karşılaştığı av kaynaklarına uyum sağlar. Yavrularına çoğunlukla gagasında taşıdığı küçük balıkları getirir. Uzun göç yolculuğunu sürdürebilmesi, okyanusların mevsimsel olarak yüksek besin üretimine sahip bölgelerinden art arda yararlanmasına bağlıdır.