Alaca Ağaçkakan

Alaca Ağaçkakan, kökeni Güneybatı Asya olan ve zaman içinde yayılışını Balkanlar ile Orta ve Doğu Avrupa'ya doğru genişletmiş bir ağaçkakan türüdür. Günümüzde Türkiye, Kafkasya, Levant ve çevresinden Balkanlar üzerinden Orta Avrupa'ya uzanan geniş bir alanda görülür. Türkiye türün yayılış alanının önemli bir bölümünü oluşturur ve uygun habitatların bulunduğu birçok bölgede yıl boyunca gözlenebilir. Büyük ölçüde yerleşiktir; düzenli ve uzun mesafeli göç yapmaz. Genç bireylerde üreme döneminden sonra yeni yaşam alanlarına yönelik dağılmalar görülebilir. Özellikle tarım alanlarıyla iç içe ağaçlık bölgelerde, köy çevrelerinde, meyve bahçelerinde ve açık koruluklarda karakteristiktir. Yoğun ormanlara bağımlı olmaması ve insan tarafından değiştirilmiş ağaçlıklı alanlardan yararlanabilmesi, türün Avrupa'daki yayılışını genişletmesinde önemli rol oynamıştır.

Siyah-beyaz desenli, güçlü ve sivri gagalı, tipik ağaçkakan yapısına sahip bir türdür. En çok Orman Alaca Ağaçkakanı ile karıştırılır. Alaca Ağaçkakanın yüzü genel olarak daha açık ve beyaz görünür; yanaktaki siyah bıyık çizgisi ensedeki siyah alanla birleşmez. Bu kesintili yüz deseni iki türün ayrımındaki en önemli arazi özelliklerinden biridir. Alt taraf açık krem-beyaz, kuyruk altı bölgesi soluk pembe-kırmızı tonludur. Kanatlar siyah üzerine belirgin beyaz lekeler taşır. Erişkin erkeğin ensesinde kırmızı bir leke bulunurken dişide bu leke yoktur. Genç bireylerde tepe bölgesinde kırmızılık görülebilir. Güçlü ayakları ve sivri tırnakları ağaç gövdelerine tutunmasını, sert kuyruk telekleri ise tırmanırken gövdesini desteklemesini sağlar. Uçuşu dalgalıdır; birkaç güçlü kanat vuruşunu kanatların kapatıldığı kısa süzülmeler izler. Gövdede dikey veya çapraz ilerleyebilir ve çevik biçimde dalların diğer tarafına geçebilir. Keskin çağrıları ve özellikle üreme dönemindeki kısa davul sesleri, yapraklar arasında görülmeden önce varlığını belli edebilir.

Sık ve kesintisiz ormanlardan çok açık ağaçlık alanlara ve insan etkisindeki peyzajlara uyum sağlamasıyla dikkat çeker. Meyve bahçeleri, zeytinlikler, bağ çevreleri, köyler, çiftlikler, parklar, büyük bahçeler, mezarlıklar, yol kenarındaki ağaç dizileri, koruluklar ve seyrek ağaçlı tarım alanları başlıca habitatlarıdır. Yaşlı, kurumuş veya çürümeye başlamış ağaçların bulunması hem beslenme hem de yuvalama açısından önem taşır. Olgun ağaçların korunduğu kent parkları ve yerleşim alanlarında da yaşayabilir. Üreme döneminde çiftler belirli bir alanı savunur ve uygun yuva ağacı çevresinde daha belirgin hale gelir. Yuva çoğunlukla çift tarafından bir ağaç gövdesine veya kalın dala açılan oyukta bulunur. Çürümeye başlamış ve işlenmesi daha kolay odun tercih edilebilir. Yuva içine ot veya dal gibi ayrıca bir malzeme taşınmaz; yumurtalar oyma sırasında oluşan odun parçacıklarının üzerine bırakılır. Her iki eş kuluçkaya ve yavruların beslenmesine katılır. Kullanılmayan eski yuva oyukları daha sonraki yıllarda başka kovuk kullanan kuşlar ve küçük hayvanlar için değerli barınma alanları oluşturabilir.

Beslenmesi mevsime ve bulunduğu ortamdaki kaynaklara göre değişen geniş bir yelpazeye sahiptir. Ağaç kabuklarının altında veya odun dokusunda yaşayan böcekler ve larvaları, karıncalar, kınkanatlılar, tırtıllar, örümcekler ve diğer küçük omurgasızlar temel hayvansal besinlerini oluşturur. Güçlü gagasıyla kabukları kaldırır, gövdedeki çatlakları araştırır ve gerektiğinde odunu delerek içeride saklanan larvalara ulaşır. Uzun ve hareketli dili dar oyukların içindeki avların çıkarılmasına yardımcı olur. Yalnızca gövdelerde beslenmez; dalları, yapraklı bölümleri ve zaman zaman zemini de araştırabilir. Meyve bahçelerinde bitkisel kaynaklardan yoğun biçimde yararlanabilir. Kiraz, dut, üzüm ve çeşitli bahçe meyvelerinin yanı sıra tohumlar ve sert kabuklu yemişleri de tüketir. Sonbahar ve kış döneminde böceklerin azalmasıyla bitkisel besinlerin önemi artabilir. Üreme döneminde ise yavruların hızlı gelişimi nedeniyle böcekler ve protein bakımından zengin larvalar daha büyük önem kazanır. Beslenme sırasında aynı ağaçları ve verimli alanları düzenli olarak ziyaret edebilir; bu esnek beslenme davranışı tarımsal ve yerleşim çevresindeki habitatlarda başarılı olmasına katkıda bulunur.