Ökse ardıcı

Ökse Ardıcı, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzeybatı Afrika'ya, Anadolu ve Kafkasya üzerinden Orta Asya'nın içlerine kadar uzanan geniş bir alanda yaşayan bir ardıç türüdür. Batı ve Güney Avrupa'daki popülasyonların önemli bölümü yerleşikken kuzey ve doğudaki kuşlar kışın daha ılıman bölgelere hareket eder. Bu nedenle sonbahar ve kış aylarında yerel popülasyonlara kuzeyden gelen bireyler eklenebilir. Türkiye'de geniş bir coğrafyada görülür; ormanlık ve yarı açık arazilerin uygun olduğu bölgelerde yıl boyunca bulunabilen popülasyonları vardır, bazı bölgelerde ise göç ve kış döneminde sayıları artar. Karadeniz ve Marmara'nın orman kuşağından İç ve Doğu Anadolu'nun seyrek ağaçlıklı yüksek arazilerine, Ege ve Akdeniz'in uygun dağlık kesimlerine kadar rastlanabilir. Kışın kar örtüsü ve meyve bolluğundaki değişikliklere bağlı olarak daha alçak kesimlere, tarım alanlarına ve yerleşim çevresindeki ağaçlıklara inebilir.

Ökse Ardıcı güçlü yapılı, uzun gövdeli, nispeten küçük başlı ve dik duruşlu bir ardıçtır. Üst tarafı gri-kahverengi, baş ve ense çoğu zaman sırttan biraz daha gri görünür. Alt taraf beyazımsı veya açık kremdir ve göğüsten karına kadar uzanan iri, yuvarlağa yakın koyu lekelerle kaplıdır. Bu lekeler Öter Ardıçtaki daha küçük, sık ve çoğunlukla ok ucu biçimli beneklerden belirgin biçimde farklıdır. Böğürleri fazla sıcak renk taşımaz; genel görünüşü daha açık, soğuk ve kontrastlıdır. Uçuşta kanat altlarının belirgin açık-beyaz görünmesi önemli bir teşhis özelliğidir. Kuyruk nispeten uzun, dış kuyruk tüyleri açık renklidir. Gaga güçlü, bacaklar açık kahverengimsi tonlardadır. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından büyük ölçüde benzerdir; gençlerde üst taraf daha pullu, alt taraf desenleri daha düzensiz olabilir. Yerde uzun adımlarla ilerler, durduğunda gövdesini oldukça dik tutar ve çevresini dikkatle gözler. Rahatsız edildiğinde güçlü ve doğrudan uçuşla uzaklaşır. En karakteristik seslerinden biri kuru, sert ve takırdayan alarm çağrısıdır. Erkeğin ötüşü yüksek ağaçların tepesinden duyurulan güçlü, melodik ve kısa cümlelerden oluşur; Öter Ardıcın uzun süre tekrarladığı motiflerden daha sade ve aralıklıdır.

Ökse Ardıcı kapalı ve sık orman içlerinden çok, ağaçlarla açık beslenme alanlarının yan yana bulunduğu mozaik habitatları tercih eder. Orman kenarları, açıklıklı yaprak döken ve iğne yapraklı ormanlar, seyrek çamlıklar, dağ ormanları, ağaçlıklı meralar, çayırlar, tarla kenarları, meyve bahçeleri, büyük parklar ve eski ağaçların bulunduğu kırsal yerleşimler uygun yaşam alanlarıdır. Türkiye'de özellikle orman-açıklık geçişleri, dağlık arazilerdeki seyrek ağaçlıklar ve çevresinde çayır ya da mera bulunan orman parçaları elverişlidir. Yuva çoğunlukla bir ağacın ana dalı, dal çatalları veya gövdeye yakın sağlam bir noktaya yapılır. Ot, ince dal, kök ve bitkisel malzemeden oluşturulan iri fincan biçimli yuva çamurla güçlendirilebilir. Üreme döneminde çiftler yuva çevresini kararlı biçimde savunur ve kendilerinden büyük kuşlara karşı bile saldırgan davranabilir. Kışın habitat seçimi meyve kaynaklarına göre değişebilir; ökseotu, üvez, alıç ve benzeri meyveli ağaç veya çalıların bulunduğu alanlar özellikle değer kazanır. Besin açısından zengin tek bir ağacı başka ardıçlara karşı uzun süre savunması, kış ekolojisinin en karakteristik özelliklerinden biridir.

Ökse Ardıcı mevsime göre hayvansal ve bitkisel besinler arasında geçiş yapan fırsatçı bir türdür. İlkbahar ve yaz aylarında solucanlar, böcekler ve larvaları, tırtıllar, küçük salyangozlar ve diğer toprak omurgasızları önemlidir. Kısa otlu alanlarda dik durarak zemini gözler, ardından koşup durarak avını toplar. Sonbahar ve kışın meyvelerin payı belirgin biçimde artar; ökseotu, üvez, alıç, çobanpüskülü ve başka yabani meyvelerden yararlanır. Meyve yüklü bir ağacı sahiplenerek Karatavuk, Kızıl Ardıç ve Tarla Ardıcı gibi kuşları uzaklaştırabilir. Meyveleri bütün olarak yutar.