Orman Düdükçünü

Orman Düdükçünü, Kuzey Avrasya'nın geniş boreal ve subarktik kuşağında üreyen uzun mesafeli göçmen bir kıyı kuşudur. Üreme alanları İskoçya ve İskandinavya'dan başlayarak Rusya'nın kuzeyi boyunca Sibirya'nın doğusuna kadar uzanır; güney sınırı Ukrayna, kuzey Kazakistan, Moğolistan ve Çin'in kuzeydoğusuna ulaşır. Avrupa'daki üreme popülasyonlarının büyük bölümü Finlandiya, İsveç, Norveç ve Rusya'da yoğunlaşır. Sonbaharda üreme alanlarını terk ederek güneye göç eder. Başlıca kışlama bölgeleri Sahra altı Afrika, Arap Yarımadası, Hindistan ve Güneydoğu Asya üzerinden Avustralya'ya kadar uzanan geniş bir coğrafyayı kapsar. Türkiye düzenli göç güzergâhı üzerindedir ve özellikle ilkbahar ile sonbahar geçişlerinde ülkenin çok farklı bölgelerindeki uygun sulak alanlarda görülebilir. Göç sırasında çoğunlukla küçük gruplar halinde hareket eder ve besin açısından zengin sığ sularda mola vererek uzun yolculuğu için enerji toplar.

Zarif, ince yapılı ve orta uzunlukta bacaklara sahip küçük bir düdükçündür. Boyu yaklaşık 20–23 cm, kanat açıklığı 36–40 cm, ağırlığı çoğunlukla 50–65 gram arasındadır. Üst taraf koyu kahverengi zemin üzerinde çok sayıda açık krem veya beyaz benek taşır ve bu desen özellikle üreme giysisinde belirgindir. Alt taraf büyük ölçüde beyazdır; göğüs ve boyunda ince kahverengi çizgilenmeler bulunabilir. Gözün üzerinden geçen belirgin açık renkli kaş çizgisi başın gerisine kadar uzanır. Gaga düz, ince ve orta uzunlukta, bacaklar ise sarımsı veya yeşilimsi tonlardadır. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer. Genç bireylerde üst taraftaki açık renkli benekler ve tüy kenarları daha düzenli ve belirgin bir görünüm oluşturabilir. Uçuş sırasında koyu kanatlar ve sırtla güçlü kontrast oluşturan kare biçimli beyaz kuyruk sokumu dikkat çeker. Yeşil Düdükçün ile karıştırılabilir; Orman Düdükçünü daha ince yapılı, daha uzun bacaklı ve daha belirgin kaş çizgilidir. Genellikle hareketli ve tetiktedir; rahatsız edildiğinde hızlı biçimde havalanır ve karakteristik seri çağrı sesleri çıkarır.

Üreme döneminde tayga kuşağındaki bataklıklar, turbalıklar, ıslak fundalıklar ve seyrek ağaçlarla çevrili açık sulak alanlarda yaşar. Tundra ile iğne yapraklı orman arasındaki geçiş kuşağı da önemli üreme habitatlarından biridir. Özellikle küçük sığ havuzların, nemli çayırlıkların ve seyrek çalı veya ağaçların bir arada bulunduğu alanları tercih eder. Yuvasını çoğunlukla yerde, yoğun bitki örtüsünün altında gizlenmiş sığ bir çukura yapar; nadiren başka kuşların ağaçlardaki eski yuvalarını da kullanabilir. Genellikle dört yumurta bırakır ve kuluçkaya iki eş de katılır. Üreme dönemi dışında habitat tercihi genişler ve daha açık, sığ tatlı su alanlarına yönelir. Bataklıklar, gölet kenarları, çamurluklar, taşkın alanları, sığ rezervuarlar, arıtma havuzları ve pirinç tarlaları göç sırasında sık kullanılan habitatlardır. Deniz kıyısındaki tuzlu ortamlara diğer bazı kıyı kuşlarından daha az bağımlıdır ve çoğunlukla iç sulardaki tatlı su habitatlarında görülür. Suyun çekilerek geniş sığ çamurluklar oluşturduğu alanlar özellikle elverişli beslenme ortamları sağlar.

Orman Düdükçünü ağırlıklı olarak küçük omurgasızlarla beslenir ve özellikle üreme döneminde böcekler diyetinin büyük bölümünü oluşturur. Sucul ve karasal böcekler, sivrisinek ve diğer sineklerin larvaları, kınkanatlılar ve çeşitli küçük eklembacaklıları tüketir. Bunların yanında solucanlar, küçük kabuklular, yumuşakçalar ve diğer sucul omurgasızlardan da yararlanır. Uygun fırsatlarda küçük balık yavruları, iribaşlar ve çok küçük amfibileri yakalayabilir. Besinini çoğunlukla sığ sularda veya yumuşak çamur üzerinde yürüyerek arar. Uzun gagalı bazı kıyı kuşları gibi sürekli olarak çamurun derinliklerini sondalamaktan çok, görerek seçtiği avları hızlı gaga hareketleriyle yüzeyden toplar. Zaman zaman gagasını sığ suya sokarak veya bitkilerin çevresini araştırarak gizlenen avları yakalar. Göç dönemlerinde küçük havuzlar ve çamurluklardaki yoğun omurgasız kaynaklarından hızla yararlanabilmesi büyük önem taşır. Bu alanlarda sürekli hareket ederek beslenir ve yeterli enerji depoladıktan sonra göç yolculuğuna devam eder. Sığ tatlı su habitatlarına olan güçlü bağımlılığı, su seviyesindeki değişimlerin beslenme imkânlarını doğrudan etkilemesine neden olur.