Ortanca Ağaçkakan

Ortanca Ağaçkakan, esas olarak Avrupa'nın ılıman kuşağı ile Anadolu, Kafkasya ve Zagros Dağları çevresinde yayılış gösteren, büyük ölçüde yerleşik bir ağaçkakandır. Batı ve Orta Avrupa'dan Balkanlar'a uzanan dağılımı Türkiye üzerinden Kafkasya'ya, daha güneydoğuda İran ve Irak'ın Zagros ormanlarına kadar devam eder. Kuzey Avrupa'nın büyük bölümü ile çok kurak ve ağaçsız alanlarda bulunmaz. Dağılımın farklı kesimlerinde birkaç alt türle temsil edilir. Popülasyonları uzun mesafeli düzenli göçler yapmaz; erişkinler uygun ormanlarda yıl boyunca aynı çevrede kalırken genç kuşlar yeni alanlara dağılabilir. Türkiye türün önemli yayılış alanlarından biridir ve Anadolu, Avrupa ile Kafkasya popülasyonları arasında önemli bir geçiş bölgesi oluşturur. Özellikle Marmara, Karadeniz, Ege ve Akdeniz kuşağındaki uygun yaşlı yaprak döken ormanlarda görülür. Dağılımı olgun meşe ve diğer geniş yapraklı ağaçların varlığıyla yakından ilişkilidir. İlkbaharda kendine özgü çağrıları sayesinde daha kolay fark edilir; yılın geri kalanında ağaçların üst bölümlerinde sessizce beslenirken gözden kaçabilir.

Ortanca Ağaçkakan siyah, beyaz ve kırmızı renkleriyle Orman Alaca Ağaçkakanını andırır, ancak baş ve gövde desenindeki ayrıntılarla kolayca ayırt edilebilir. Erişkinlerin başının üstünde parlak kırmızı bir tepe bulunur; bu kırmızı alan siyah bir çerçeveyle çevrili değildir. Alın açık renkli, yanaklar geniş ölçüde beyazdır. Boynun yanındaki siyah leke gagaya ve enseye kadar kesintisiz uzanmadığından yüz daha açık görünür. Sırt siyah, omuzlarda geniş beyaz alanlar, kanatlarda beyaz benekler bulunur. Alt taraflar açık renklidir; göğüs ve yanlarda ince koyu çizgiler görülür, alt karın ve kuyruk altına doğru pembe-kırmızı ton belirginleşir. Gaga Orman Alaca Ağaçkakanına göre daha kısa ve narindir. Erkek ve dişi birbirine oldukça benzer; her iki cinsiyette de kırmızı tepe bulunur, renk tonu ve tepenin görünümü hafif farklılık gösterebilir. Uçuşu ağaçkakanlara özgü dalgalıdır. Diğer birçok ağaçkakan kadar sık davul çalmaz; özellikle ilkbaharda duyulan, uzayan ve hafif yakınmayı andıran sesleri türün belirlenmesinde önemlidir.

Ortanca Ağaçkakan yaşlı, yapısal olarak zengin yaprak döken ormanların uzmanıdır. Özellikle olgun meşelerin bulunduğu saf veya karışık meşelikler, meşe-gürgen ve meşe-kayın ormanları önemli habitatlarıdır; dağılımının güneydoğusunda yaşlı kayın ormanlarını da kullanabilir. Kalın ve çatlak kabuklu ağaçların bolluğu beslenmesi açısından önemlidir, çünkü avlarının büyük bölümünü kabuk yüzeyi ve çatlaklarından toplar. Yaşlı meyve bahçelerini de yakınlarında uygun orman bulunduğunda kullanabilir. Üreme için çoğunlukla ölü, çürümüş veya iç kısmı yumuşamış bir gövde ya da kalın dala kendi yuva kovuğunu açar. Gagasının daha narin olması nedeniyle yumuşak odunlu bölümleri seçmesi önemlidir. Yuva odasına ayrıca malzeme taşımaz; yumurtalar tabandaki odun parçacıkları üzerine bırakılır. Her iki eş kovuğun hazırlanmasına ve yavruların bakımına katılır. Yaşlı ağaçların, ölü odunun ve farklı gelişim evrelerindeki orman parçalarının korunması türün yaşam alanının sürekliliği açısından belirleyicidir.

Ortanca Ağaçkakanın beslenmesinin temelini böcekler ve diğer küçük eklembacaklılar oluşturur. Kınkanatlılar, karıncalar, yaprak bitleri, sinekler, tırtıllar, örümcekler ve akarlar sık tüketilen avlar arasındadır. Orman Alaca Ağaçkakanı gibi odunu güçlü biçimde parçalayarak derindeki larvalara ulaşmaktan çok, kalın ve çatlak kabukların yüzeyini dikkatle araştırır. Özellikle büyük dallar, gövdenin üst bölümleri ve yaşlı meşelerin kaba kabukları önemli beslenme alanlarıdır. Avlarını kabuktan toplar, küçük çatlakları gagasıyla yoklar ve yüzeye yakın saklanan omurgasızları çıkarır. İlkbahar ve yazın hayvansal besinler ağırlıktadır; üreme döneminde yavrulara çok sayıda böcek ve larva taşınır. Sonbahar ve kışın böceklerin azalmasıyla tohum, fındık, kayın tohumu ve bazı meyvelerden de yararlanabilir.