Alaca Baykuş

Alaca Baykuş, Batı Palearktik'in en yaygın orman baykuşlarından biridir. Avrupa'nın büyük bölümünde, Kuzey Afrika'nın kuzeybatısında, Anadolu ve Kafkasya üzerinden Batı ve Orta Asya'nın bazı kesimlerine kadar uzanan geniş bir dağılışa sahiptir. Büyük ölçüde yerleşiktir; erişkinler aynı alanı yıllarca kullanabilir, gençler ise bağımsızlaştıktan sonra çevreye dağılır. Türkiye'de uygun ağaçlık bölgelerde yıl boyunca görülebilir. Marmara ve Karadeniz'in yaprak döken ve karışık ormanları önemli yaşam alanlarıdır; Ege ve Akdeniz'de ormanlık dağlar, vadiler ve yaşlı ağaçların bulunduğu kırsal alanlarda da bulunur. İstanbul Belgrad Ormanı'nda yapılan ayrıntılı bir çalışma, türün özellikle dere ve gölet çevresindeki yaşlı orman meşcerelerinde yoğunlaştığını göstermiştir. Gece etkin olduğundan çoğu zaman görülmesinden çok sesiyle fark edilir.

Alaca Baykuş iri ve yuvarlak başlı, tıknaz gövdeli, geniş ve yuvarlak kanatlı bir baykuştur. Kulak püskülleri yoktur. Büyük koyu gözleri, açık renkli yüz diski ve yüzü çevreleyen daha koyu tüy hattı karakteristik görünümünü oluşturur. Tüy rengi bireyler arasında belirgin değişkenlik gösterir; gri-kahverengi tiplerden sıcak kızıl-kahverengi bireylere kadar farklı renk formları bulunur. Üst taraf koyu ve açık beneklerle, alt taraf ise açık zemin üzerinde koyu boyuna çizgiler ve ince enine dallanmalarla desenlidir. Omuz tüylerindeki açık lekeler sırt boyunca belirgin bir sıra oluşturabilir. Erkek ve dişi tüy deseni bakımından benzerdir. Gençler yuvadan yeni çıktıklarında daha yumuşak, kabarık ve soluk görünümlüdür. Uçuşu sessiz, güçlü ve doğrudandır; geniş kanatlarla birkaç derin vuruştan sonra kısa süzülmeler yapabilir. Tüy yapısı kanat sesini azaltarak ava sessizce yaklaşmasını sağlar. Gündüz rahatsız edildiğinde çoğunlukla uçmak yerine gövdesini ağaca yaklaştırarak hareketsiz kalır. Erkeğin uzun, yankılı ve dalgalanan ötüşü en tanınan özelliklerindendir; dişinin daha keskin temas çağrısıyla birlikte özellikle sonbahar ve kış gecelerinde sık duyulur. Bu sesler iletişim ve bölge savunmasında kullanılır.

Alaca Baykuşun temel gereksinimi gündüz saklanabileceği yoğun ağaç örtüsü, avlanabileceği açıklıklar ve yuvalanabileceği güvenli boşlukların aynı çevrede bulunmasıdır. Olgun yaprak döken ve karışık ormanlar başlıca habitatıdır; bunun yanında koruluklar, ağaçlıklı tarım arazileri, büyük parklar, mezarlıklar, eski bahçeler ve yeterince yaşlı ağaç bulunan yerleşim çevrelerinde de yaşayabilir. Açıklıklar, dere boyları, çayırlar ve orman kenarlarıyla çeşitlenen alanlar avlanma açısından elverişlidir. Belgrad Ormanı araştırmasında yaşlı meşcerelerin ve su çevresindeki ormanların tercih edilmesi, büyük ağaçların hem yuva boşluğu sağlaması hem de kemirgen bakımından elverişli habitatlarla yan yana bulunmasıyla ilişkilendirilmiştir. Çoğunlukla yaşlı ağaç kovuklarında yuvalanır; kırık gövdeler, kaya boşlukları, eski yapılar ve yuva kutularını da kullanabilir. Kendi yuvasını inşa etmez; mevcut boşluğun tabanına yumurtlar. Çiftler güçlü biçimde bölgecidir ve yaşam alanını yıllarca koruyabilir. Aynı yuva alanı tekrar kullanılabilir. Yavrular tam uçma yeteneğini kazanmadan önce yuvadan ayrılıp yakın dallara geçebilir; ebeveynler bu dönemde onları beslemeyi ve savunmayı sürdürür. Yaşlı ağaçların ve kovukların ortadan kaldırılması, orman parçalanması ve yoğun yollar uygun habitatın niteliğini azaltabilir.

Alaca Baykuş fırsatçı bir gece avcısıdır ve beslenmesini bulunduğu bölgedeki av bolluğuna göre değiştirebilir. Fareler, tarla fareleri ve diğer küçük kemirgenler çoğu bölgede temel av grubudur. Belgrad Ormanı'nda incelenen besin kalıntılarında kemirgenlerin çok baskın olduğu, kuşlar, kurbağalar ve böceklerin daha küçük pay oluşturduğu belirlenmiştir. Küçük kuşlar, sivri fareler, yarasalar, amfibiler, büyük böcekler ve zaman zaman başka küçük omurgalılar da yakalanabilir. Genellikle bir dalda sessizce bekler, işitme ve görme duyularıyla avın yerini belirledikten sonra kısa ve sessiz bir uçuşla üzerine iner. Orman açıklıkları, patikalar, çayır kenarları ve dere çevreleri sık kullanılan avlanma noktalarıdır.