Pufla

Pufla, Kuzey Yarımküre'nin soğuk deniz kıyılarına özgü bir deniz ördeğidir. Kuzey Amerika'nın kuzeydoğusu, Grönland, İzlanda, Britanya Adaları, İskandinavya ve kuzey Rusya boyunca geniş bir kıyısal dağılım gösterir; doğuda Sibirya'nın bazı kesimlerine kadar ulaşır. Güneydeki bazı popülasyonlar büyük ölçüde yerleşik veya kısa mesafeli hareketliyken, Arktik bölgelerde üreyen kuşlar denizlerin donmasıyla kışlama alanlarına göç eder. Avrupa'da özellikle Kuzey Denizi, Norveç kıyıları ve Baltık çevresi önemli alanlardır. Türkiye doğal dağılımının oldukça güneyinde kalır ve Pufla ülkemizde son derece nadir, düzensiz bir konuktur. Görülmesi beklenen dönem daha çok kuzey popülasyonlarının hareketlendiği sonbahar ve kış aylarıdır. Türkiye'de düzenli bir kışlama veya üreme nüfusundan söz edilemez; kayıtlar olağandışı güneye yönelmeler kapsamında değerlendirilmelidir.

Pufla güçlü gövdeli, kalın boyunlu, büyük başlı ve deniz yaşamına uyarlanmış iri bir dalıcı ördektir. Üreme giysisindeki erkek son derece belirgindir. Başın üstü siyah, yanları büyük ölçüde beyazdır; ense ve başın arka yanlarında soluk yeşilimsi bir alan bulunur. Göğüs beyazımsı ve hafif pembemsi tonlu olabilir; karın, yanlar ve kuyruk bölgesi siyahtır. Sırtın büyük bölümü beyaz olduğundan uzaktan siyah-beyaz kontrastıyla kolay seçilir. Gaga uzun ve kama biçiminde görünür; tüylerle kaplı alın bölgesi gaganın yanlarına doğru uzanarak karakteristik baş profilini oluşturur. Dişi ise bütünüyle farklıdır: sıcak kahverengi zemin üzerinde yoğun koyu enine çizgiler taşır. Dişinin de baş-gaga profili türün tanınmasında yararlıdır. Gençler dişiye benzer, genç erkekler erişkin giysisine geçerken düzensiz siyah, beyaz ve kahverengi alanlar gösterebilir. Erkek kur döneminde yumuşak, uzaklardan duyulabilen melodik çağrılar çıkarırken dişinin sesi daha kaba ve boğuktur.

Pufla yaşam döngüsünün büyük bölümünü deniz kıyılarında geçirir ve iç sulardan çok denizel habitatlara bağlıdır. Kayalık kıyılar, adalar, takımadalar, sığ koylar, haliçler ve deniz tabanında kabuklu canlıların bol olduğu kıyı suları başlıca yaşam alanlarıdır. Kışın rüzgâr ve dalga etkisinin daha düşük olduğu korunaklı kıyılar hem beslenme hem dinlenme açısından önem kazanır. Üreme döneminde küçük kıyı adalarını özellikle tercih eder; memeli yırtıcıların bulunmadığı adalar yuva güvenliği sağlar. Yuva yerde, kayalar veya bitkiler arasında açılan sığ bir çukurdur. Dişi yumurtlama ilerledikçe kendi göğsünden kopardığı son derece yalıtkan ince tüylerle yuvayı yoğun biçimde döşer; bu tüyler geleneksel olarak değerli bir yalıtım malzemesi olarak toplanmıştır. Kuluçkayı dişi üstlenir ve erkekler yumurtlama döneminin ardından üreme alanlarından ayrılabilir. Yumurtadan çıkan yavrular kısa sürede suya geçer. Birden fazla dişi yavrularını bir araya getirerek ortak gruplar oluşturabilir; bu davranış yavruların martı gibi avcılara karşı korunmasına katkı sağlar. Kıyı yapılaşması, petrol kirliliği, balıkçılık araçlarına takılma, av baskısı ve denizel besin kaynaklarındaki değişimler bazı popülasyonları olumsuz etkiler.

Pufla deniz tabanındaki omurgasızları avlamakta uzmanlaşmıştır. Midyeler ve diğer çift kabuklu yumuşakçalar beslenmesinin temelini oluşturur; deniz salyangozları, yengeçler, diğer kabuklular, denizkestaneleri ve bazı başka bentik canlılar da tüketilir. Kuş yüzeyden dalarak deniz tabanına ulaşır, avını gagasıyla toplar ve çoğu kabuklu avı bütün olarak yutar. Sert kabuklar güçlü taşlığında parçalanır. Midye yataklarının bulunduğu sığ kıyılar bu nedenle çok değerli beslenme alanlarıdır. Kışın kısa günlerde enerji ihtiyacını karşılamak için günün önemli bölümünü beslenmeye ayırabilir. Dişiler üreme öncesinde vücut rezervlerini artırır; kuluçka sırasında uzun süre yuvada kaldıklarından bu enerji birikimi özellikle önemlidir. Yavrular başlangıçta küçük kabuklular ve diğer kolay alınabilen sucul omurgasızlardan yararlanır.