Şahin

Şahin, Avrupa'nın hemen tamamından Kuzey Afrika'nın bazı kesimleri ve Anadolu üzerinden Kafkasya ile Asya'nın geniş bir bölümüne kadar uzanan çok geniş bir dağılıma sahip yırtıcı kuştur. Batı ve güney Avrupa'daki popülasyonların önemli kısmı yerleşik veya kısa mesafeli hareketler yaparken, kuzey ve doğuda üreyen kuşların çoğu sonbaharda güneye ve güneybatıya göç eder. Türkiye'de en yaygın yırtıcılardan biridir; uygun habitat bulunan hemen bütün bölgelerde yıl boyunca görülebilir ve çok sayıda alanda ürer. Sonbahar ve ilkbahar göçlerinde kuzeyden gelen bireylerin katılmasıyla özellikle göç güzergâhlarında belirgin yoğunlaşmalar oluşabilir. Göç sırasında termalleri kullanarak yükselir ve uzun mesafeleri süzülerek geçer.

Şahin geniş kanatlı, güçlü gövdeli, kısa boyunlu ve orta uzunlukta, yuvarlak uçlu kuyruk taşıyan tipik bir Buteo türüdür. En dikkat çekici özelliği tüy rengindeki olağanüstü değişkenliktir. Çok koyu kahverengi bireylerden neredeyse beyaz alt taraflı açık bireylere kadar geniş bir renk çeşitliliği görülür. En sık rastlanan formda üst taraf kahverengi, alt taraf ise açık zemin üzerinde kahverengi benekli ve çizgilidir. Göğüste çoğu bireyde daha açık bir alan, karın çevresinde koyu lekelenme görülebilir. Kuyruk genellikle çok sayıda ince koyu bant ve uca yakın daha geniş bir bant taşır. Uçuşta geniş ve yuvarlak kanatlar, belirgin parmaklı kanat uçları ve nispeten kısa kuyruk karakteristiktir. Süzülürken kanatlarını çoğunlukla hafifçe yukarı kaldırır; termallerde geniş daireler çizerek yükselmesi çok tipiktir. Türkiye'de özellikle Kızıl Şahin ile karıştırılabilir. Şahinin genel olarak daha kompakt görünüşü, daha kısa kanat ve kuyruk oranı ile farklı alt kanat ve kuyruk deseni ayrımda önemlidir; ancak açık renkli bireylerde teşhis dikkat gerektirir. Sık duyulan sesi, uzaktan kedi miyavlamasını andırabilen uzun, ince ve hafifçe alçalan bir çağrıdır. Yol kenarındaki direk, çit ve ağaçlarda hareketsiz bekleyen bireyler sık görülür.

Şahin son derece uyumlu bir türdür; ancak en elverişli yaşam alanları, yuva kurabileceği ağaçlıklarla avlanabileceği açık arazilerin yan yana bulunduğu mozaik peyzajlardır. Yaprak döken ve iğne yapraklı ormanların kenarları, koruluklar, tarım arazileri, çayırlar, meralar, fundalıklar, dağ etekleri, vadiler ve seyrek ağaçlı kırsal alanlar yaygın olarak kullanılır. Kesintisiz sık ormanın içinden çok orman açıklıkları ve kenar zonlarını tercih eder. Tarımsal peyzaja iyi uyum sağlamış olması nedeniyle tarlalarla küçük orman parçalarının iç içe geçtiği bölgelerde sık görülebilir. Avlanırken açık alanlara çıkar; dinlenme ve çevreyi gözleme amacıyla ağaçlar, elektrik direkleri, çit kazıkları ve benzeri yüksek noktaları kullanır. Yuva çoğunlukla büyük bir ağacın güçlü dal çatalına veya gövdeye yakın bölümüne kurulan geniş bir dal platformudur. Çiftler mevcut yuvayı sonraki yıllarda yeniden kullanabilir veya aynı bölge içinde alternatif yuvalar oluşturabilir. Yuva kuru dallardan yapılır ve üreme döneminde iç kısmına taze yeşil dallar ile yapraklar eklenmesi karakteristiktir. Üreme alanını savunan çiftler ilkbaharda yuvanın üzerinde dairesel süzülüşler, yükselip alçalmalar ve karşılıklı uçuş gösterileri yapabilir. Yerleşik çiftler aynı bölgeyi uzun yıllar kullanabilir. Yuvalama bölgesinin çevresinde yeterli açık avlanma sahasının bulunması önemlidir.

Şahin fırsatçı bir avcıdır ve bulunduğu bölgedeki en bol, kolay ulaşılabilir avlara yönelir. Tarla fareleri ve diğer küçük memeliler beslenmesinde önemli yer tutar; tavşan yavruları, küçük kuşlar, sürüngenler, kurbağalar, iri böcekler ve solucanlar da tüketilebilir. Özellikle kışın ve canlı avın azaldığı dönemlerde leşten yararlanması yaygındır. Avını çoğu zaman bir ağaç, direk veya çit üzerinden uzun süre gözleyerek arar ve uygun anda yere doğru kısa bir saldırı yapar. Beslenmesindeki bu esneklik, farklı habitatlarda yaşayabilmesinin başlıca nedenlerinden biridir.