Şakrak

Şakrak, Avrupa'nın büyük bölümünden Rusya ve Sibirya üzerinden Uzak Doğu'ya kadar uzanan geniş Palearktik kuşakta yaşayan bir ispinozdur. Batıda Britanya ve İrlanda'dan başlayarak İskandinavya, Orta ve Doğu Avrupa boyunca yayılır; doğuda Sibirya üzerinden Pasifik kıyıları ve Japonya'ya kadar ulaşır. Güneyde dağılışı daha parçalı hale gelir ve çoğunlukla serin, ormanlık dağ kuşaklarını izler. Popülasyonların önemli bölümü yerleşik veya kısa mesafeli hareketlidir; kuzey ve doğudaki bazı topluluklar sert kışlarda daha güneye ve batıya iner. Besin azlığı da bu hareketlerin kapsamını etkileyebilir. Türkiye türün güneydeki yayılış sınırlarından birinde yer alır. Yerleşik ve üreyen topluluklar özellikle Karadeniz kuşağının serin, nemli ve ağaçlık bölgelerinde bulunur; Marmara'nın uygun ormanlarında da yerel olarak görülebilir. Kışın yüksek kesimlerden daha alçak vadilere inmesi ve kuzeyden gelen bireylerle sayısının artması mümkündür.

Şakrak iri başlı, kalın boyunlu, kompakt gövdeli ve çok güçlü, kısa, siyah gagalı bir ispinozdur. Erkek ve dişi arasında belirgin renk farkı vardır. Erişkin erkeğin yüzü ve tepesi parlak siyah, sırtı yumuşak gri, yanakları, boğazı, göğsü ve karnı canlı gül pembesi ile kırmızımsı pembe arasındadır. Dişinin baş deseni aynı olmakla birlikte alt tarafları pembe yerine sıcak gri-kahverengi veya soluk kahverengidir. Her iki eşeyde kanatlar siyahımsı ve belirgin beyaz kanat bantlı, sağrı parlak beyaz, kuyruk siyahtır. Uçuş sırasında beyaz sağrı özellikle dikkat çeker. Genç kuşlar erişkinlere göre daha kahverengi ve soluktur; başlarında erişkinlerin siyah tepesi henüz bulunmaz, ancak kanat deseni benzerdir. Gaga alışılmış ince gagalı ispinozlardan çok daha kalın ve şişkin görünür; tomurcukları koparmaya ve sert tohumları işlemeye uygundur. Uçuşu hızlı ve dalgalıdır, ancak çoğu zaman sık bitki örtüsü içinde sessizce hareket ettiğinden fark edilmesi güç olabilir. Yerde de beslenir fakat zamanının önemli bölümünü çalı ve ağaç dallarında geçirir. Çağrısı çok karakteristiktir: yumuşak, hafif hüzünlü ve tek heceli bir ıslığı andırır. Ötüşü ise alçak sesli, sakin ve kısa ıslıklarla gıcırtılı notaların birleşiminden oluşur.

Şakrak, yoğun alt örtüsü bulunan serin yaprak döken, karışık ve kozalaklı ormanları tercih eder. Orman kenarları, genç ağaçlıklar, çalılıklarla kaplı açıklıklar, dere vadileri ve sık çitlerle çevrili kırsal peyzajlar da önemli yaşam alanlarıdır. Özellikle tomurcuk ve tohum sağlayan ağaçlarla sık çalıların bir arada bulunması elverişlidir. Avrupa'nın birçok bölgesinde parklar, büyük bahçeler, meyve bahçeleri ve mezarlıklar gibi olgun ağaçlı insan yerleşimlerine de uyum sağlamıştır. Türkiye'de nemli kuzey ormanları, orman açıklıkları ve dağlık kesimlerdeki çalılıklar temel habitatları arasındadır. Yuvasını çoğunlukla sık bir çalı, genç kozalaklı ağaç veya yoğun dallı küçük ağacın içine, iyi gizlenmiş bir noktaya kurar. Dış kısmı ince dallardan oluşan çanak biçimindeki yuvanın içi kökçükler, ince otlar ve yumuşak bitkisel liflerle döşenir. Üreme dışında çiftler veya küçük gruplar halinde dolaşır; kışın besin ararken daha açık bahçe ve tarım alanlarına çıkabilir.

Şakrağın beslenmesi büyük ölçüde bitkiseldir. Ağaç ve çalıların tohumları, tomurcukları, genç sürgünleri ve çeşitli yabani bitkilerin tohumları temel besin kaynaklarıdır. Dişbudak, huş, kızılağaç ve farklı çalıların tohumlarından yararlanır; sonbahar ve kışın meyvelerin içindeki çekirdek ve tohumları da tüketebilir. İlkbaharda meyve ağaçlarının şişen tomurcuklarını koparması karakteristiktir ve meyve bahçelerinde yoğunlaştığında dikkat çekebilir. Güçlü gagası tomurcukları kesmeye ve sert bitkisel materyali parçalamaya son derece uygundur. Yaz döneminde böcekler ve diğer küçük omurgasızlar da alınabilir; yavruların beslenmesinde küçük omurgasızlar ile yumuşak bitkisel besinler kullanılır. Besinini çoğunlukla doğrudan dal üzerinde toplar, ancak yere düşmüş tohumlar için zemine de iner. Kışın tohum bulunan alanları ararken kısa mesafeli hareketler yapabilir.