Saksağan

Saksağan, Avrupa'nın büyük bölümünden Kuzey Afrika'nın bazı kesimleri ve Anadolu üzerinden Asya'nın geniş bölgelerine kadar yayılan, açık ve yarı açık alanlara iyi uyum sağlamış yerleşik bir kargagildir. Yayılış alanının büyük bölümünde uzun mesafeli göç yapmaz; çiftler ve yerel topluluklar yıl boyunca aynı çevrede kalabilir. Genç bireyler üreme alanından ayrıldıktan sonra daha geniş çevreye dağılabilir. Türkiye'de yaygın ve yıl boyunca görülen türlerden biridir. Marmara, Ege, İç Anadolu, Karadeniz'in açık kesimleri, Doğu ve Güneydoğu Anadolu dahil olmak üzere uygun habitat bulunan çok geniş bir alanda yaşar. Yoğun ve kesintisiz ormanlardan çok tarım arazileri, meralar, ağaçlı açık alanlar, köy çevreleri ve kentlerin yeşil bölgelerinde görülür. İnsan faaliyetlerine uyum yeteneğinin yüksek olması nedeniyle yerleşimlerin çevresinde de başarılıdır. Genellikle çiftler veya küçük gruplar halinde görülür; üreme dönemi dışında genç ve eşleşmemiş bireyler daha kalabalık topluluklar oluşturabilir. Eşler çoğu zaman uzun süreli birliktelik sürdürür ve yerleşik çiftler aynı bölgeyi yıllarca kullanabilir.

Saksağan siyah-beyaz tüyleri ve çok uzun, basamaklı kuyruğuyla kolay tanınan gösterişli bir kargagildir. Baş, boğaz, göğsün üst bölümü ve sırt siyahtır; karın, böğürlerin bir bölümü ve omuzlar belirgin beyazdır. Kanatlar uzaktan siyah görünse de uygun ışıkta mavi, yeşil ve morumsu metalik parıltılar gösterir. Uzun siyah kuyrukta da özellikle güneş altında yeşil, bronz ve mor yansımalar belirginleşebilir. Gaga güçlü ve siyahtır; bacaklar koyu renklidir. Erkek ve dişi dış görünüş bakımından birbirine oldukça benzer. Genç bireylerin tüyleri daha mat, kuyrukları daha kısa ve genel görünümleri erişkinlere göre daha az parlaktır. Uçuşu kısa ve yuvarlak kanatların düzenli vuruşlarıyla gerçekleşir; uzun kuyruğu uçuş sırasında belirgin biçimde geride uzanır. Yerde kendine özgü adımlarla yürür veya sıçrayarak ilerler. Son derece dikkatli, meraklı ve öğrenme yeteneği gelişmiş bir kuştur. En tipik sesi hızlı ve kuru biçimde tekrarlanan gürültülü çağrıdır. Farklı sosyal durumlarda daha yumuşak ve çeşitli sesler de çıkarabilir.

Saksağan, açık alanlarla ağaç ve çalı örtüsünün bir arada bulunduğu mozaik habitatları tercih eder. Tarım arazileri, mera ve çayırlar, tarla kenarları, çitler, seyrek ağaçlıklı düzlükler, nehir vadileri, köy çevreleri, meyve bahçeleri, kent parkları, mezarlıklar ve banliyöler sık kullandığı ortamlardır. Beslenebilmek için açık zemine, yuvalamak ve saklanmak için ise ağaç veya büyük çalılara ihtiyaç duyar. Çok sık ve kapalı ormanların iç kesimlerinde genellikle daha seyrektir. Yuva çoğunlukla yüksek bir ağacın veya dikenli büyük bir çalının dalları arasına kurulur. Dallardan yapılan iri ve sağlam yapının üst kısmında çoğu zaman kubbe benzeri bir örtü bulunur; iç bölüm daha ince bitkisel malzemeler, kökler ve çamurla güçlendirilir. Çiftler yuva çevresinde bölgeci davranır ve yaklaşan karga, yırtıcı veya diğer tehditlere karşı yüksek sesli uyarılar verir. Kentleşmeye uyum gösterebilmesine rağmen yuvalama için olgun ağaçların, çalılıkların ve açık beslenme alanlarının birlikte bulunması yaşam alanının kalitesini belirleyen önemli unsurlardandır.

Saksağan fırsatçı ve hepçil bir kuştur. Böcekler, larvalar, solucanlar, örümcekler ve diğer omurgasızların yanında tohumlar, tahıllar, meyveler ve çeşitli bitkisel besinleri tüketir. Küçük omurgalıları yakalayabilir; fırsat bulduğunda kuş yumurtaları ve yavrularından da yararlanır. Leşleri, yol kenarında ölen hayvanları ve insan kaynaklı yiyecek artıklarını değerlendirmesi çevre koşullarına uyumunu artırır. Besinini çoğunlukla yerde yürüyerek arar; yaprakları, otları ve gevşek toprağı gagasıyla karıştırabilir. Fazla besini daha sonra kullanmak üzere saklama davranışı gösterir ve sakladığı yerleri hatırlayabilir. Mevsime göre farklı kaynaklara hızla yönelmesi, hem kırsal hem de kentsel ortamlarda başarılı olmasının başlıca nedenlerinden biridir.