Sarıboğazlı Serçe

Sarıboğazlı Serçe, Güneydoğu Anadolu'dan Irak ve İran üzerinden Afganistan, Pakistan ve Hindistan'a uzanan sıcak ve kurak kuşakta yaşayan bir serçegildir. Dağılışı batıda Türkiye'nin güneydoğusunda başlar; Mezopotamya boyunca güneye ve doğuya ilerleyerek Basra Körfezi çevresi, güney İran, Afganistan ve Hint alt kıtasına ulaşır. Coğrafi olarak iki ana alt türü tanınır; Türkiye'de bulunan kuşlar batıdaki transfuga formuna dahildir. Yayılışın kuzeybatısındaki topluluklar göçmendir ve üreme döneminden sonra daha sıcak bölgelere, özellikle Güney Asya yönüne hareket eder; Hindistan'daki birçok topluluk ise yerleşik veya kısa mesafeli hareketlidir. Türkiye türün dünya yayılışının kuzeybatı ucunda yer alır. Güneydoğu Anadolu'da, özellikle Fırat ve Dicle havzalarının sıcak, seyrek ağaçlı kesimlerinde yerel olarak ürer ve yaz ziyaretçisi niteliğindedir.

Sarıboğazlı Serçe, genel görünüşü sade gri-kahverengi olan, Passer serçelerine göre daha ince yapılı ve daha zarif gagalı bir türdür. Baş ve üst taraflar açık gri-kahverengi, sırt daha sıcak kahverengi tonlardadır; alt taraflar soluk gri, krem veya beyazımsıdır. Belirgin koyu baş deseni ve siyah boğaz önlüğü bulunmadığından ilk bakışta oldukça sade görünür. Erişkin erkekte omuz bölgesindeki küçük örtü tüyleri sıcak kestane-kızıl renklidir ve boğazın ortasında küçük, limon sarısı bir leke bulunur. Bu sarı alan bazen tüylerin arasında gizlenebildiği için kuş her açıdan bakıldığında görülmeyebilir. Kanatta iki açık renkli bant ve açık telek kenarları seçilebilir. Dişi daha donuk ve tekdüze renklidir; kestane omuz lekesi belirgin değildir ve boğazdaki sarı leke çoğunlukla yoktur ya da çok siliktir. Gençler dişiye benzer ve daha soluk görünür. Gaga konik olmakla birlikte Ev Serçesinin kalın gagasına göre daha ince ve sivridir. Ağaç dallarında çevik hareket eder, ancak beslenirken sık sık yere iner. Çağrıları serçeleri hatırlatan kısa cıvıltılar ve burundan gelen seslerden oluşur; ötüşü kısa, tekrarlanan ve fazla karmaşık olmayan cümleler halindedir.

Sarıboğazlı Serçe açık ve yarı açık, sıcak ve kuru ağaçlıkların karakteristik türüdür. Seyrek ağaçların açık zeminle bir arada bulunduğu kuru ormanlar, savan benzeri alanlar, çalılıklar, nehir vadileri, bahçeler ve geleneksel tarım arazileri başlıca habitatlarıdır. Akasya, ılgın ve benzeri seyrek taçlı ağaçların bulunduğu alanları kullanır; hurmalıklar, zeytinlikler, meyve bahçeleri ve tarla kenarındaki ağaç sıralarında da görülebilir. Türkiye'de Güneydoğu Anadolu'nun sıcak ve kurak ovalarında, özellikle doğal ağaç ve çalı topluluklarının tarım alanlarıyla oluşturduğu mozaik peyzajlar önemlidir. Tür yuvasını açık dallara kurmak yerine bir kovuk içine yerleştirir. Doğal ağaç kovuklarını, eski ağaçkakan deliklerini ve uygun olduğunda bina veya duvar boşluklarını kullanabilir. Kovuk içine kuru otlar, ince bitki lifleri, kabuk parçaları, yün, kıl ve tüy taşıyarak gevşek bir yuva oluşturur. Üreme dışında daha sosyal hale gelir; küçük gruplar tarım alanları ve tohum bakımından zengin açık arazilerde daha büyük sürüler oluşturabilir.

Sarıboğazlı Serçe mevsime göre bitkisel ve hayvansal kaynaklar arasında geçiş yapan fırsatçı bir türdür. Yılın önemli bölümünde çeşitli yabani otların tohumları, tahıllar ve diğer küçük bitkisel besinleri tüketir; yerde, anızlarda ve tarla kenarlarında sürüler halinde beslenebilir. Küçük meyveler ve bazı bitkilerin nektarından da yararlanır. Üreme döneminde böceklerin önemi belirgin biçimde artar. Çekirgeler, ağustos böcekleri, kınkanatlılar, tırtıllar, larvalar ve diğer küçük eklembacaklıları özellikle ağaçların yaprak ve dalları arasında toplar. Yavruların gelişme döneminde protein bakımından zengin böcekler temel besin haline gelir. Ağaçlarda böcek ararken yaprak, ince dal ve taç bölgesini sistemli biçimde araştırabilir. Üreme sonrasında yeniden tohum ağırlıklı beslenmeye geçer ve uygun alanlarda başka serçe, ispinoz ve tohumcul kuşlarla birlikte beslenebilir.