Saz Delicesi

Saz Delicesi, Avrupa'nın batısından Orta Asya'ya kadar uzanan geniş bir kuşakta, özellikle büyük sazlık ve bataklık sistemlerinin bulunduğu bölgelerde yaşayan bir yırtıcıdır. Avrupa'nın orta, doğu ve güney kesimleri, Anadolu, Karadeniz çevresi, Kafkasya ve batı Asya başlıca üreme coğrafyasını oluşturur. Kuzey ve doğudaki popülasyonların önemli bölümü göçmendir; sonbaharda Akdeniz havzası, Orta Doğu ve Afrika'ya yönelirken daha ılıman bölgelerdeki bazı bireyler yerleşik kalabilir ve yakın çevrede dolaşabilir. Türkiye'de uygun sulak alanların bulunduğu birçok bölgede görülür; yerel olarak ürer, ayrıca göç ve kış dönemlerinde kuzeyden gelen bireylerle sayısı artabilir. Marmara, Ege ve Akdeniz deltaları ile İç Anadolu'daki göller ve geniş sazlık sistemleri tür açısından önemlidir. Diğer birçok büyük yırtıcı kadar dar kara geçitlerine bağımlı değildir ve göç sırasında tek tek veya gevşek gruplar halinde görülebilir.

Saz Delicesi uzun kanatlı, uzun kuyruklu ve diğer delicelere göre daha güçlü, ağır yapılı bir yırtıcıdır. Erişkin erkek oldukça değişken renkler taşır; baş ve göğüs açık krem tonlarında olabilir, gövde kestane-kahverengi, kuyruk ve kanatların bir bölümü gri, kanat uçları ise siyahtır. Erişkin dişi çoğunlukla koyu çikolata-kahverengidir; tepe, boğaz ve kanatların ön kenarında açık krem veya sarımsı alanlar belirgindir. Genç bireyler dişiye benzer biçimde koyu kahverengidir ve başlarındaki açık renkli alan genellikle en dikkat çekici özelliktir. Tüy renklerinin bireyler arasında değişebilmesi nedeniyle teşhiste yalnız renk değil, siluet ve uçuş biçimi de önemlidir. Avlanırken sazlıkların ve açık sulak alanların üzerinde alçaktan uçar, uzun kanatlarını hafif V biçiminde yukarı kaldırarak yavaşça süzülür. Kanat vuruşları derin ve sakindir; uzun kuyruğunu yön değiştirmek için kullanır. Çayır ve Bozkır Delicesinden daha iri ve ağır görünüşlüdür; daha geniş kanatları ve sulak alanlara güçlü bağlılığı da ayrımda yardımcı olur. Üreme döneminde erkeklerin yükselerek yaptığı hava gösterileri ve eşler arasındaki havada av aktarımı dikkat çekicidir.

Saz Delicesinin temel yaşam alanları geniş sazlıklar, tatlı veya hafif tuzlu bataklıklar, göl kıyıları, deltalar, lagünler ve yoğun sucul bitki örtüsü taşıyan sığ sulak alanlardır. Özellikle geniş Phragmites sazlıkları üreme açısından önemlidir. Bununla birlikte avlanırken sazlığın dışına çıkarak ıslak çayırlar, tarım alanları, kanallar, kıyı düzlükleri ve açık meralardan da yararlanabilir. Yuva diğer birçok yırtıcının aksine ağaçta değil, çoğunlukla sık sazlık içinde yere veya sığ suyun üzerindeki yoğun bitki tabakasına kurulur. Sazlar, kamış parçaları ve diğer bitkisel malzemelerden yapılan geniş platform çevredeki bitki örtüsü tarafından gizlenir. Yuvanın çevresinde insan rahatsızlığının düşük olması üreme başarısı açısından önemlidir. Bazı bölgelerde bir erkek birden fazla dişinin bulunduğu üreme düzeni oluşturabilir. Kışın sazlıklara bağlılığını korumakla birlikte açık tarlalar ve çayırlarda daha sık avlanabilir; geceleme için geniş sazlıklar güvenli alan sağlar. Sulak alanların kurutulması, sazlıkların üreme döneminde yakılması veya biçilmesi, su seviyesindeki ani değişiklikler ve yoğun insan baskısı uygun yuvalama alanlarını azaltır. Doğal sazlıklarla çevresindeki açık avlanma sahalarının birlikte korunması tür için özellikle değerlidir.

Saz Delicesi fırsatçı bir avcıdır ve beslenmesi sulak alanda bulunan avlara göre değişir. Küçük ve orta büyüklükteki su kuşları, kuş yavruları ve yumurtaları, tarla fareleri ve diğer küçük memeliler başlıca besinleri arasındadır. Kurbağalar, sürüngenler, balıklar ve iri böceklerden de yararlanabilir; zaman zaman leş tüketir. Avlanırken sazlık, çayır veya sığ su üzerinde alçaktan ve yavaş uçarak zemini tarar; avı fark ettiğinde ani bir dönüşle aşağı iner. Mevsime ve bölgeye göre en bol bulunan kolay avlara yönelmesi beslenme esnekliğinin temelidir.