Sıvacı

Sıvacı, Avrupa'nın büyük bölümünden Anadolu ve Kafkasya üzerinden Rusya, Sibirya, Orta Asya'nın kuzeyi, Çin, Kore ve Japonya'ya kadar uzanan geniş Palearktik kuşakta yaşayan yerleşik bir orman kuşudur. Batıda Britanya ve İber Yarımadası'nın bazı kesimlerinden başlayarak doğuda Pasifik kıyılarına kadar ulaşır; dağılımı olgun ağaçların ve uygun yuva kovuklarının varlığıyla yakından ilişkilidir. Coğrafi olarak çok sayıda alt türe ayrılır ve tüy renkleri bölgelere göre belirgin farklılıklar gösterebilir. Popülasyonların büyük bölümü göç etmez. Erişkin çiftler yıl boyunca bölgelerinde kalırken genç kuşlar üreme sonrasında yeni alanlara dağılır; kuzey ve doğudaki bazı popülasyonlarda besin durumuna bağlı daha geniş hareketler görülebilir. Türkiye'de yerleşik ve üreyen bir türdür. Marmara, Karadeniz, Ege'nin ormanlık kesimleri, İç ve Doğu Anadolu'nun uygun ağaçlıkları ile Toroslar'da yerel olarak bulunur. Meşe ve kayın başta olmak üzere yaşlı geniş yapraklı ağaçların bulunduğu ormanlarda daha yaygındır; kışın park, koru ve büyük bahçelerde de görülebilir.

Sıvacı kompakt gövdeli, iri başlı, kısa kuyruklu ve güçlü, sivri gagalı bir kuştur. Üst tarafları mavi-gri, alt tarafları alt türe göre beyazımsı, krem, devetüyü veya sıcak pas tonlarındadır. Gaga tabanından başlayıp gözün üzerinden enseye doğru uzanan belirgin siyah göz çizgisi, açık renkli yanaklarla güçlü karşıtlık oluşturur. Boğaz çoğunlukla beyazımsıdır. Böğürler ve kuyruk altı örtüleri daha sıcak kestane tonları gösterebilir. Gaga düz, güçlü ve ağaç kabuğundaki besinleri çıkarmaya uygundur; ayaklar ve uzun, kuvvetli parmaklar gövdeye sıkıca tutunmasını sağlar. Erkek ve dişi genel görünüş bakımından benzerdir; erkekte böğürlerin kestane tonu genellikle daha güçlüdür. Gençler daha soluk ve yumuşak renklidir. Ağaç gövdelerinde hem yukarı hem de baş aşağı ilerleyebilmesi en karakteristik davranışıdır. Ağaçkakanların aksine kuyruğunu destek olarak kullanmadan, güçlü ayak ve pençeleriyle kabuğa tutunur. Dalların alt yüzünde ters biçimde de hareket edebilir. Uçuşu kısa mesafelerde hızlı ve dalgalıdır. Çağrıları güçlü, berrak ve tekrarlanan ıslıklar ile sert temas seslerinden oluşur; özellikle ilkbaharda ormanda sesi uzak mesafeden duyulabilir.

Sıvacı özellikle yaşlı ve olgun ağaçların bulunduğu yaprak döken veya karışık ormanlarla ilişkilidir. Meşe, kayın, gürgen ve kestane ormanları başlıca habitatları arasındadır; yeterince yaşlı ağaç bulunduğunda karışık ve bazı iğne yapraklı ormanlarda da yaşayabilir. Yaşlı gövdelerin çatlakları, gevşek kabukları ve doğal kovukları hem beslenme hem yuvalama açısından önemlidir. Orman dışında büyük parklar, korular, mezarlıklar, eski meyve bahçeleri ve olgun ağaçların korunduğu geniş bahçelerde de bulunabilir. Yuvasını doğal ağaç kovuğuna veya eski bir ağaçkakan deliğine kurar; kendi kovuğunu açmaz. Giriş deliği fazla genişse çamur, kil ve bazen bitkisel maddeler kullanarak açıklığı küçültür. Türkçe “Sıvacı” adı da duvar örer gibi yaptığı bu davranıştan gelir. Yuva boşluğunun tabanını çoğunlukla kuru yaprak, kabuk parçaları ve benzeri materyalle döşer. Çiftler üreme alanlarına güçlü bağlılık gösterir ve yıl boyunca aynı orman bölümünde kalabilir.

Sıvacının beslenmesi mevsime göre değişir. İlkbahar ve yaz aylarında kınkanatlılar, tırtıllar, karıncalar, böcek yumurtaları ve larvaları, örümcekler ile ağaç kabuğunda yaşayan diğer küçük omurgasızlar ağırlıktadır. Gövde ve kalın dalların kabuğunu sistemli biçimde araştırır, çatlaklardaki avları güçlü gagasıyla çıkarır. Sonbahar ve kış aylarında meşe palamudu, kayın tohumu, fındık ve çeşitli ağaç tohumları beslenmede önemli yer tutar. Sert besinleri bir kabuk çatlağına sıkıştırıp güçlü gaga darbeleriyle açabilir. Fazla tohumları kabuk aralarına, çatlaklara ve küçük oyuklara saklayarak daha sonra tüketmesi karakteristiktir. Bu besin depoları kış aylarında önemli enerji kaynağı sağlar. Yemliklere de gelebilir ve ayçiçeği tohumu gibi yüksek enerjili besinlerden yararlanabilir. Yavrular ise büyüme döneminde büyük ölçüde protein bakımından zengin böcekler ve larvalarla beslenir.