Sutavuğu

Sutavuğu, Avrupa, Afrika ve Asya'nın büyük bölümüne yayılan geniş dağılımlı bir su kuşudur. Batıda Atlas Okyanusu kıyılarından başlayarak Avrupa'nın hemen tamamında, Akdeniz havzasında, Afrika'nın geniş kesimlerinde ve doğuya doğru Güney ve Doğu Asya'ya kadar görülür. Ilıman bölgelerde yaşayan popülasyonların önemli bölümü yerleşikken, dağılım alanının kuzeyinde üreyen bireyler kışın daha güneye hareket eder. Türkiye'de uygun sulak alanların bulunduğu birçok bölgede yıl boyunca görülebilir; kuzeyden gelen göçmenlerin katılmasıyla bazı alanlardaki sayıları kış döneminde artabilir. Büyük göllere bağımlı olmaması ve oldukça küçük su alanlarından yararlanabilmesi geniş dağılımında önemli rol oynar. Doğal sulak alanların yanı sıra insan tarafından oluşturulmuş kanallar, göletler ve şehir parklarındaki küçük su alanlarına da yerleşebilir. Yoğun bitki örtüsünün sağladığı koruma sayesinde insanların bulunduğu ortamlarda dahi üreyebilir. Kuzey popülasyonlarının göçmen, daha sıcak bölgelerde yaşayanların ise büyük ölçüde yerleşik olması türün farklı iklim koşullarına uyum sağlayabildiğini gösterir.

Orta büyüklükte, tıknaz gövdeli ve kısa kuyruklu bir su kuşudur. Boyu yaklaşık 30–38 cm, kanat açıklığı 50–55 cm civarındadır. Erişkinlerde baş ve alt taraf koyu arduvaz grisi ile siyaha yakın tonlarda, sırt ise daha kahverengimsi-zeytin rengindedir. En dikkat çekici özelliklerinden biri kırmızı gaga ve bunun alın üzerinde devam eden kırmızı frontal plakasıdır; gaganın uç kısmı sarıdır. Gövdenin yan tarafında uzanan beyaz çizgi ve kuyruğun altında bulunan geniş beyaz alan koyu tüylerle güçlü bir kontrast oluşturur. Yürürken veya yüzerken kısa kuyruğunu sık sık yukarı kaldırıp indirerek beyaz kuyruk altını göstermesi karakteristik davranışıdır. Bacaklar yeşilimsi, ayak parmakları son derece uzun ve güçlüdür. Uzun parmakları çamurlu zeminde ve yüzen su bitkilerinin üzerinde ağırlığını dağıtarak hareket etmesini kolaylaştırır. Erkek ve dişi görünüş bakımından çok benzerdir; erkek ortalama olarak biraz daha iridir. Genç kuşlar erişkinlerden belirgin biçimde daha soluk ve kahverengimsidir, gaga ve alın plakası henüz erişkinlerdeki parlak kırmızı rengi kazanmamıştır.

Sutavuğu, kıyılarında yoğun bitki örtüsü bulunan tatlı veya hafif acı suları tercih eder. Göller, küçük göletler, bataklıklar, sazlık kenarları, yavaş akan nehirler, dere ve kanallar, drenaj hendekleri ve taşkın alanlarında yaşayabilir. Büyük ve tamamen açık su yüzeylerinden çok, saklanabileceği sazların, kamışların, çalıların veya diğer kıyı bitkilerinin bulunduğu küçük ve orta büyüklükteki sulak alanlara bağlıdır. Bu özelliği sayesinde şehir parklarındaki göletler ve yerleşim alanlarından geçen bitkili kanallar gibi yapay ortamlara da kolaylıkla uyum sağlar. Suyun hemen yanında bulunan çimenlik ve açık alanlara çıkarak beslenebilir ancak tehlike hissettiğinde hızla yoğun bitki örtüsüne çekilir. Yuvası çoğunlukla su kenarındaki veya su içerisindeki yoğun bitkilerin arasına yapılmış, bitki parçalarından oluşan platform biçiminde bir yapıdır. Bazı çiftler bir üreme döneminde birden fazla kez yavru yetiştirebilir. İlk kuluçkadan çıkan gençlerin daha sonraki yavruların bakımına yardım ettiği aile grupları görülebilir.

Sutavuğu fırsatçı ve hepçil bir türdür. Beslenmesinde sucul bitkilerin yaprakları, sürgünleri, yosunlar, çeşitli otlar, tohumlar ve meyveler önemli yer tutar. Bunların yanında böcekler ve larvaları, solucanlar, örümcekler, küçük yumuşakçalar ve diğer sucul omurgasızları tüketir; zaman zaman küçük balıklar, iribaşlar ve benzeri küçük su canlılarından da yararlanabilir. Besinini hem su içinde hem karada arayabilmesi türün önemli avantajlarından biridir. Sığ sularda yüzerek su yüzeyindeki bitki parçalarını ve küçük canlıları toplar, kıyıdaki çamurlu alanlarda uzun parmaklarıyla yürüyerek besin arar. Çimenliklere çıktığında otları ve yerdeki omurgasızları toplar. Bazen su içerisindeki bitkilere ulaşmak için gövdesinin ön kısmını suya sokarak beslenebilir. Tam anlamıyla bir dalıcı değildir ancak gerektiğinde kısa süreliğine suya dalabilir. Beslenme biçimini mevsime ve bulunduğu ortamda mevcut kaynaklara göre değiştirebilmesi, küçük şehir göletlerinden geniş doğal bataklıklara kadar çok farklı sulak alanlarda yaşayabilmesinin başlıca nedenlerinden biridir.